Những ngày hè ở quê với ông bà, buổi tối ngoài hiên hợp nhất với phim về bà cháu và về làng quê: The Way Home của Hàn Quốc về một cậu bé thành phố ở với bà trên núi, The Secret World of Arrietty cho cháu nhỏ, Minari hay Wolf Children cho cháu đã lớn, cộng vài phim tài liệu ngắn về mùa màng, làng nghề. Những phim này làm điều mà phim hành động không làm được: xem xong, cả nhà có cớ ra vườn, nhìn lại chính nơi mình đang ở.
Bài đi qua một tuần hè cụ thể ở quê nội Bắc Bộ, cách chuẩn bị trước khi về khi biết mạng ở quê yếu, năm lựa chọn kèm lưu ý, cách xem ngoài hiên cho êm, cách nối phim với khu vườn, sân gạch ngay trước mặt, những chỗ hay nhầm và đổi sang gì khi trời mưa hay cháu đã chán.
Một tuần hè ở quê nội, buổi tối ngoài hiên
Tháng bảy, mẹ đưa hai đứa con tám tuổi và mười một tuổi về quê nội ở một làng đồng bằng sông Hồng. Ban ngày các cháu theo ông ra ao, theo bà ra chợ, chiều tắm giếng. Tới tối, ăn cơm xong mới bảy giờ, ông bà quen ngồi hiên hóng mát tới chín giờ thì đi ngủ. Các cháu bắt đầu đòi điện thoại, còn ông bà chỉ có cái tivi cũ bắt được vài kênh.
Mạng ở quê chập chờn, xem trực tuyến hay bị đứng hình. Trời nóng, trong nhà bí, nên cả nhà muốn ngồi ngoài hiên, trải chiếu, bày ấm trà, đĩa ổi. Có hai tiếng, có một chiếc máy tính bảng và một chiếc loa nhỏ mang theo. Ông bà nghe thì được, nhưng đọc phụ đề chữ nhỏ thì chịu.
Cái cần ở đây là thứ xem chung được ngoài trời, trên một màn hình nhỏ, với ông bà không đọc kịp chữ, và tốt nhất là thứ khiến các cháu nhìn quanh chính ngôi làng mình đang ở bằng con mắt khác. Đó là lý do phim về bà cháu và làng quê hợp hơn mọi thứ khác trong tuần này.
Chuẩn bị gì trước khi về quê
Phần lớn buổi xem ở quê hỏng vì thiếu chuẩn bị chứ không vì chọn sai phim. Làm mấy việc này ở nhà, trước ngày đi.
- Tải sẵn phim trên ứng dụng xem phim có bản quyền mà nhà đang dùng, kiểm tra từng phim mở được khi tắt mạng. Đừng trông vào mạng ở quê.
- Ưu tiên bản lồng tiếng hoặc thuyết minh tiếng Việt, hoặc phim ít lời. Ông bà ngồi ngoài hiên, màn hình nhỏ, phụ đề gần như không đọc được.
- Mang một chiếc loa nhỏ. Loa máy tính bảng ngoài trời bị gió và tiếng côn trùng át mất, ông bà sẽ phải nghiêng tai mà vẫn không nghe rõ.
- Mang giá đỡ hoặc tìm sẵn một cái ghế đẩu, chồng sách để kê màn hình cao ngang tầm mắt người ngồi chiếu.
- Sạc đầy máy và mang cục pin dự phòng; ổ cắm ngoài hiên nhà quê thường xa hoặc lỏng.
- Chọn trước năm sáu thứ cho cả tuần, đừng mang theo cả trăm thứ. Ít lựa chọn thì tối nào cũng chọn nhanh, khỏi cãi nhau.
Nếu nhà ông bà có tivi kết nối được, thử trước một hôm. Màn hình to trong nhà, cửa mở ra hiên, đôi khi dễ hơn kê máy tính bảng ngoài trời. Nhưng đừng loay hoay cài đặt cả buổi tối; nếu không được trong mười phút thì quay về phương án mang theo.
Năm lựa chọn cho những tối ở quê
Mỗi lựa chọn hợp một tối và một đứa cháu khác nhau. Năm thứ này đều có thật; cột lưu ý là thứ cần biết trước khi mở ra giữa sân.
| Tác phẩm | Vì sao hợp tối ở quê | Lưu ý |
|---|---|---|
| The Way Home (phim Hàn Quốc, tên gốc Jibeuro) | Một cậu bé thành phố bị gửi về ở với bà ngoại trên một làng núi hẻo lánh; bà không nói được, cháu thì đỏng đảnh; phim gần như kể bằng hình | Có đoạn cháu đối xử chưa đẹp với bà, đáng để nói chuyện sau; hợp cháu từ bảy tám tuổi |
| The Secret World of Arrietty (Ghibli) | Một gia đình người tí hon sống dưới sàn một ngôi nhà vườn, và cậu bé tới nghỉ ở đó; vườn tược, côn trùng, giọt nước to như quả bóng | Có một nhân vật người lớn khó chịu và vài cảnh hồi hộp nhẹ; hợp cháu nhỏ xem cùng |
| Minari | Một gia đình Hàn Quốc chuyển tới vùng nông thôn nước Mỹ để làm trang trại, rồi bà ngoại từ Hàn Quốc sang ở cùng; người bà tinh nghịch, rất đời | Có những đoạn căng giữa bố mẹ và một đoạn nặng; phụ đề nhiều; hợp cháu lớn và người lớn |
| Wolf Children của Hosoda Mamoru | Một người mẹ trẻ đưa hai con về sống ở một vùng quê hẻo lánh, học trồng trọt, học sống cùng núi rừng | Có đoạn buồn ở đầu phim; hợp cháu từ mười tuổi, xem cùng mẹ |
| Phim tài liệu ngắn về mùa màng, làng nghề, chợ quê | Ông bà nhận ra từng công việc, các cháu thấy đúng cái làng mình đang ở | Chọn phim có lời dẫn chậm, rõ; tránh phim quá dài, hai ba mươi phút là đủ |
Tối đầu nên mở The Way Home nếu các cháu đủ tám tuổi, vì nó gần nhất với chính cảnh cả nhà đang sống: cháu thành phố, bà ở quê, hai thế giới chạm nhau. Nếu cháu còn nhỏ, bắt đầu bằng Arrietty, vừa nhẹ vừa đầy cây cỏ.
Các cháu ở hai độ tuổi, ông bà một nhịp riêng
Đứa tám tuổi và đứa mười một tuổi không cùng chịu một kiểu phim, còn ông bà lại có nhịp riêng của người già: ngồi lâu mỏi, thích chuyện rõ ràng, không thích tiếng ồn. Cố tìm một phim vừa cả ba thường ra một thứ nhạt cho tất cả. Cách dễ hơn là chia các tối theo lượt: tối nay cho đứa nhỏ, tối mai cho đứa lớn, và tối nào cũng có ông bà ngồi giữa.
Tối của đứa nhỏ chọn thứ ngắn, nhiều cây cỏ, ít hồi hộp như Arrietty, đứa lớn ngồi cùng và được giao việc giải thích cho ông bà những chỗ khó. Tối của đứa lớn chọn thứ có chiều sâu hơn như Minari, đứa nhỏ được phép ngủ trước hoặc chơi gần đó. Mỗi đứa đều có tối là “chủ nhà”, và đều phải ngồi cùng ở tối của người kia ít nhất nửa đầu.
Ông bà không cần hiểu hết mọi phim. Nhiều ông bà chỉ thích ngồi đó, nghe các cháu bàn tán, thỉnh thoảng hỏi một câu. Đừng cố giải thích từng chi tiết cho ông bà, chỉ cần cho ông bà biết đại khái phim kể về ai và chuyện gì đang xảy ra, rồi để ông bà xem theo cách của mình.
Xem ngoài hiên cho êm
Ngoài hiên có gió, có muỗi, có tiếng ếch nhái. Những thứ đó làm buổi xem dễ chịu hơn trong phòng nếu sắp xếp đúng.
- Trải chiếu, để ông bà ngồi giữa, tựa lưng vào cột hiên hoặc tường. Các cháu ngồi hai bên, mẹ ngồi rìa để tiện điều khiển.
- Kê màn hình ngang tầm mắt người ngồi chiếu, quay lưng màn hình về phía đèn để không bị loá.
- Thắp đèn vàng nhỏ phía sau, đốt hương muỗi từ sớm hoặc mắc màn quanh chiếu nếu nhà có.
- Để loa gần ông bà, vặn vừa đủ cho ông bà nghe rõ, không vặn to vọng sang nhà hàng xóm.
- Chia phim làm hai, nghỉ giữa để ăn ổi, rót nước. Ông bà ngồi chiếu lâu mỏi lưng hơn ngồi ghế.
- Hết giờ ông bà đi ngủ thì dừng, dù phim chưa xong. Còn cả tuần để xem tiếp.
Ngoài hiên cũng là nơi người đi ngang qua dễ ghé vào. Hàng xóm sang chơi, ông bà quay ra nói chuyện, phim chạy một mình. Đừng khó chịu: tạm dừng, mời khách chén trà, xem tiếp khi khách về. Ở quê, buổi xem phim ngoài hiên vốn là chuyện của cả xóm, không riêng một nhà.
Một điều nhỏ nữa: tiếng ếch nhái, tiếng côn trùng có thể làm các cháu thành phố giật mình lúc đầu, nhất là những đoạn phim im ắng. Nói trước với các cháu rằng đó là tiếng của chính khu vườn, rồi chúng sẽ thấy thích. Sau vài tối, nhiều đứa trẻ còn bảo xem phim ngoài hiên vui hơn trong phòng có điều hoà.
Xem xong, ra vườn kể tiếp
Sau The Way Home, hỏi ông bà về hồi còn nhỏ. Phim về một người bà không nói được mà vẫn chăm cháu từng chút. Xem xong, các cháu thường tự nhìn sang bà mình. Mẹ có thể gợi: “Hồi bà bằng tuổi con, bà ở với ai?” và để câu chuyện tự chảy.
Sau Arrietty, đi tìm thế giới nhỏ trong vườn. Sáng hôm sau, rủ các cháu cúi xuống gốc cây, khe gạch, lá khoai sau mưa. Ông chỉ chỗ kiến làm tổ, chỗ dế đào hang. Phim biến cái vườn quen thuộc của ông thành nơi có điều để khám phá.
Sau Minari, ra ruộng rau của bà. Phim có chuyện trồng rau, có người bà mang hạt giống từ quê sang. Cháu lớn sẽ nhìn luống rau của bà khác đi; bà có thể chỉ cách gieo, cách tưới, và kể vì sao nhà mình trồng loại này.
Sau phim tài liệu làng nghề, hỏi chính người trong làng. Nếu phim nói về làm bánh, đan lát hay nuôi tằm, có khi trong làng còn người làm. Một buổi đi xem thật sau buổi xem phim làm các cháu nhớ cả tuần hè hơn mọi thứ khác.
Những chỗ hay nhầm, và đổi sang gì khi trời mưa
Hay nhầm nhất là mang về quê đúng những thứ các cháu xem ở thành phố, rồi cả tuần ông bà ngồi ngoài cuộc. Nhầm thứ hai là chọn phim quá buồn về bà cháu cho tối đầu tiên, làm ông bà chạnh lòng và các cháu ngại. Nhầm thứ ba là cố xem trực tuyến bằng mạng ở quê, mười phút đứng hình một lần, ai cũng bực.
Có những tối trời mưa, phải vào nhà, ngồi quanh tivi cũ. Lúc đó đổi sang thứ ngắn và vui hơn: vài tập hài hình thể không lời, hoặc một phim tài liệu ngắn về thiên nhiên ông bà xem cũng được. Mưa ở quê nghe rất to trên mái, chọn thứ không phụ thuộc vào lời thoại sẽ đỡ phải vặn loa.
Nếu các cháu đã chán phim sau ba bốn tối, đó có khi là dấu hiệu tốt: các cháu đã quen nhịp quê. Tối đó tắt màn hình, trải chiếu ra sân, để ông chỉ sao, bà kể chuyện ngày xưa. Phim chỉ cần mở cửa vào những buổi tối như vậy, không cần lấp đầy chúng.
Câu hỏi thường gặp
Phim nào hợp xem cùng ông bà khi về quê nghỉ hè?
Phim về bà cháu và làng quê hợp nhất, như The Way Home cho cháu từ bảy tám tuổi, The Secret World of Arrietty cho cháu nhỏ, Minari hay Wolf Children cho cháu đã lớn. Thêm vài phim tài liệu ngắn về mùa màng, làng nghề để ông bà có chuyện kể.
The Way Home có hợp cho trẻ nhỏ không?
Phim gần như không lời, kể chuyện một cậu bé ở với bà ngoại trên núi, hợp trẻ từ bảy tám tuổi. Có đoạn cậu bé cư xử chưa đẹp với bà, đó là cơ hội để nói chuyện với cháu sau khi xem.
Mạng ở quê yếu thì xem phim thế nào?
Tải sẵn phim trên ứng dụng xem phim có bản quyền trước khi về và thử mở khi tắt mạng. Mang theo loa nhỏ và pin dự phòng, chọn sẵn năm sáu thứ cho cả tuần để khỏi phụ thuộc vào mạng.
Ông bà không đọc được phụ đề thì nên chọn phim gì?
Ưu tiên phim lồng tiếng hoặc thuyết minh tiếng Việt, phim ít lời hoặc phim tài liệu có lời dẫn chậm, rõ. Khi bắt buộc có phụ đề, người lớn ngồi cạnh đọc to những câu quan trọng.
Có nên xem phim ngoài hiên vào buổi tối không?
Ngoài hiên mát, có gió, ông bà thường thấy dễ chịu hơn trong phòng. Chỉ cần kê màn hình ngang tầm mắt, đặt đèn phía sau, đốt hương muỗi và để loa gần ông bà là buổi xem rất êm.
Wolf Children có quá buồn cho trẻ em không?
Phim có một đoạn buồn ở phần đầu và nhiều đoạn xúc động, nhưng phần lớn là chuyện lớn lên giữa núi rừng. Hợp trẻ từ khoảng mười tuổi, xem cùng bố mẹ và có thể tạm dừng để nói chuyện.