Ông bà xem đi xem lại Tây Du Ký bản 1986 hay Bao Thanh Thiên không phải vì thiếu phim, mà vì những bộ cổ trang quen ấy cho cảm giác yên tâm: biết trước chuyện, quen giọng lồng tiếng, thiện ác rõ ràng, mỗi tập trọn một vụ. Chính vì vậy chúng lại là cửa vào dễ nhất cho một buổi tối cả nhà ngồi cùng. Chọn đúng tập, như một tập Tôn Ngộ Không đấu yêu quái hay một vụ án gọn của Bao Công, là kéo được cả cháu chín tuổi lẫn cháu mười lăm tuổi lên sofa.
Bài đi qua cảnh quen thuộc ở nhiều căn hộ có ông bà ở cùng, lý do người lớn tuổi thích xem lại, năm bộ cổ trang quen kèm tập nên mở và đoạn cần biết trước, cách ngồi xem cùng mà không giành tivi của ông bà, những câu hỏi cháu có thể hỏi, các chỗ hay nhầm và đổi sang gì khi cháu đã chán áo mũ cổ trang.
Chiều nào ông bà cũng mở lại phim cũ
Ông bà từ quê lên ở cùng con trai trong một căn hộ chung cư được hai năm. Ban ngày con đi làm, cháu đi học, ông bà ở nhà với cái tivi lớn trong phòng khách. Chiều nào cũng vậy, tầm ba giờ, ông mở Tây Du Ký, bà ngồi cạnh nhặt rau. Tối thì tới lượt Bao Thanh Thiên. Đứa cháu mười lăm tuổi đi học về, nhìn màn hình, nói nhỏ với mẹ: “Ông bà lại xem cái này à, con thuộc cả nhạc rồi.”
Bố mẹ thì vừa thương vừa ngại. Thương vì ông bà xa quê, ít bạn, cái tivi là bạn chính. Ngại vì buổi tối cả nhà ngồi phòng khách mà mỗi người một màn hình: ông bà xem phim cổ trang, bố mẹ xem điện thoại, các cháu trong phòng riêng. Ai cũng ở nhà mà không ai ở cùng ai.
Một cách nhìn khác: thay vì tìm phim mới để kéo ông bà sang phía con cháu, để chính những bộ phim ông bà yêu làm điểm hẹn. Ông bà có lợi thế là người hiểu phim nhất phòng, được làm người dẫn chuyện. Các cháu được xem một thứ khác hẳn mọi thứ mình quen. Chỉ cần chọn đúng tập và đúng giờ.
Vì sao ông bà xem mãi không chán
Biết trước chuyện là một niềm vui, không phải một nhược điểm. Người trẻ xem phim để biết chuyện gì sẽ xảy ra. Người lớn tuổi nhiều khi xem để được ở lại trong một thế giới quen. Biết trước Tôn Ngộ Không sẽ thắng, biết trước Bao Công sẽ xử đúng, nên xem mà lòng yên, không phải hồi hộp, không phải lo. Với người đã qua nhiều biến động, cảm giác chắc chắn ấy rất dễ chịu.
Giọng lồng tiếng như giọng người quen. Nhiều bộ cổ trang được lồng tiếng Việt từ rất lâu và chiếu đi chiếu lại, nên giọng nhân vật thành quen thuộc như giọng hàng xóm. Ông bà nghe kém vẫn nhận ra ai đang nói, không cần đọc chữ, không cần căng tai.
Thiện ác rõ ràng, chuyện có đầu có cuối. Phim cổ trang kiểu này hiếm khi để người xem lửng lơ. Người tốt được bênh, kẻ xấu bị vạch mặt. Trong một thế giới mà ông bà thấy ngày càng khó hiểu, sự rõ ràng ấy là chỗ dựa.
Mỗi tập là một chuyện trọn. Một ải yêu quái, một vụ án, một lần đấu trí. Ông bà có thể xem dở rồi đi nấu cơm, quay lại vẫn theo kịp. Không có chuyện lỡ một tập là mất mạch như phim bộ ngày nay.
Nhạc phim gợi lại cả một quãng đời. Vài nốt nhạc đầu phim đủ đưa ông bà về những năm con còn nhỏ, cả nhà quây quần trước một cái tivi. Xem lại phim cũng là được ở lại với quãng đời ấy thêm một lúc.
Năm bộ cổ trang quen và tập nào kéo được cháu vào
Năm bộ dưới đây đều có thật và rất quen với người lớn tuổi ở Việt Nam. Cột thứ ba gợi cách chọn đoạn mở đầu cho cháu, cột cuối là thứ cần biết trước.
| Bộ phim | Vì sao hợp ông bà | Mở cho cháu thế nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tây Du Ký bản 1986 | Ông bà thuộc từng nhân vật, từng đoạn nhạc | Chọn một tập Tôn Ngộ Không biến hoá đấu yêu quái, trẻ chín mười tuổi rất dễ mê | Có yêu quái hoá trang; trẻ nhỏ hay sợ nên xem ban ngày |
| Bao Thanh Thiên (nói chung các bản quen) | Mỗi vụ án trọn vài tập, người tốt được minh oan | Hợp cháu mười hai tuổi trở lên thích phá án; xem cùng như xem một vụ trinh thám | Có cảnh xử án, hình phạt nặng; cháu nhỏ không hợp |
| Tam Quốc Diễn Nghĩa bản 1994 | Ông thường mê các mưu kế, các nhân vật như Quan Vũ, Gia Cát Lượng | Hợp cháu tuổi mới lớn mê chiến thuật; ông kể trước nhân vật nào là ai | Rất dài, nhiều trận đánh, nhiều nhân vật; chọn vài đoạn nổi tiếng chứ đừng xem lần lượt |
| Tể tướng Lưu Gù | Đấu khẩu dí dỏm giữa các quan trong triều, cười mà không ồn | Hợp cháu lớn thích chuyện đấu trí bằng lời | Thoại nhiều, cần bản lồng tiếng rõ; trẻ nhỏ khó theo |
| Hoàn Châu Cách Cách | Bà và mẹ thường nhớ cô gái tinh nghịch trong cung, nhạc phim quen | Hợp cháu gái, cháu trai tuổi mới lớn thích hài tình cảm | Dài nhiều tập, có cảnh khóc lóc, cảnh trừng phạt trong cung |
Đừng định xem hết bộ nào cả. Mỗi tối chủ nhật một tập, hoặc vài tập liên tiếp của một vụ, là đủ. Để ông bà chọn tập, cháu được quyền nói “cho cháu xem tập có yêu quái biết bay” hay “tập nào có vụ án khó nhất”.
Ngồi cùng ông bà mà không giành tivi
Cái tivi trong nhiều nhà có ông bà ở cùng đã ngầm thành của ông bà vào buổi chiều. Muốn biến nó thành chỗ chung vào buổi tối, cần làm khéo.
- Hỏi ông bà trước, đừng tự ý đổi kênh: “Tối chủ nhật này cả nhà xem cùng ông bà một tập Tây Du Ký nhé?” Ông bà sẽ thấy phim của mình được tôn trọng.
- Để ông bà ngồi giữa sofa dài, chỗ nhìn thẳng màn hình và nghe rõ nhất. Các cháu ngồi hai bên, bố mẹ ở đầu sofa hoặc ghế đơn.
- Bật đèn phòng dịu thay vì tắt hẳn. Căn hộ chung cư buổi tối nhiều khi rất tối ở góc sofa, ông bà đi lại dễ vấp.
- Để ông bà cầm điều khiển. Người cầm điều khiển là chủ buổi xem; đổi vai này cho ông bà là một cách nói “đây là buổi của ông bà”.
- Dừng giữa tập một lần để ông giải thích một nhân vật, bà kể lần đầu xem phim này ở đâu. Hai ba phút thôi, rồi xem tiếp.
- Kết thúc đúng giờ đã hẹn, dù cháu còn muốn xem. Để dành tập sau cho tuần sau, cho buổi xem có hẹn, có chờ.
Những câu cháu có thể hỏi ông bà
Phim cổ trang quen là kho chuyện. Cháu chỉ cần hỏi đúng, ông bà sẽ kể say sưa. Vài câu mẫu để bố mẹ gợi cho cháu:
- “Ông thích nhân vật nào nhất trong phim này? Sao ông thích?”
- “Hồi ông bà xem lần đầu, nhà mình có tivi chưa hay phải đi xem nhờ?”
- “Bà thấy Bao Công xử vụ nào hay nhất?”
- “Nếu ông là Đường Tăng, ông có tin Tôn Ngộ Không không?”
- “Hồi xưa trẻ con có hay bắt chước Tôn Ngộ Không cầm gậy như bọn cháu bây giờ không?”
Những câu này không có đáp án đúng. Ông bà có thể trả lời một câu, cũng có thể kể sang chuyện khác hẳn. Cứ để câu chuyện đi đâu thì đi. Nhiều gia đình kể lại rằng sau vài tối như vậy, các cháu bắt đầu tự ra ngồi cạnh ông bà vào buổi chiều, không cần ai rủ, chỉ để nghe ông kể tiếp chuyện dang dở hôm trước.
Những chỗ hay nhầm
Ý tốt dễ thành áp lực nếu làm vụng. Bảng dưới là những lỗi bố mẹ hay mắc khi muốn cả nhà xem cùng ông bà.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Chê phim cũ trước mặt ông bà để “đổi gió” | Ông bà thấy thứ mình yêu bị coi thường, càng thu mình | Khen một điều có thật trong phim, rồi mới rủ xem thêm thứ khác |
| Bắt cháu ngồi xem cả tối | Cháu sẽ ghét luôn phim cổ trang lẫn buổi tối với ông bà | Một tập, có giờ kết thúc rõ, cháu được chọn tập |
| Mở ngay tập có cảnh xử án nặng cho cháu nhỏ | Cháu sợ, ông bà áy náy | Bắt đầu bằng tập phiêu lưu, tập đấu trí; tập nặng để khi cháu lớn hơn |
| Thay hẳn phim của ông bà bằng phim mới “cho đỡ chán” | Ông bà mất chỗ dựa quen thuộc | Giữ nguyên giờ phim của ông bà, chỉ thêm buổi xem chung |
Câu mẫu để mở lời với ông bà: “Tối nay ông chọn giúp cả nhà một tập hay nhất nhé, bọn cháu chưa xem bao giờ.” Câu ấy đặt ông vào vai người hiểu phim nhất, đúng là vai ông đang có.
Khi cháu đã chán áo mũ cổ trang, đổi sang gì
Sau vài tuần, cháu có thể chán. Đừng ép tiếp. Giữ lại cái cốt của buổi xem, tức là ông bà làm người dẫn chuyện, và đổi thể loại. Một phim Việt cũ nhịp chậm mà ông bà còn nhớ, một chương trình hài tiểu phẩm ông bà thuộc giọng diễn viên, hay một phim tài liệu về quê ông bà đều giữ được vai ấy.
Nếu cháu mê đánh nhau và mưu kế trong Tam Quốc, có thể rủ ông kể thêm về những nhân vật ông thích rồi để cháu tự tìm đọc truyện. Nếu cháu thích phần hài trong Tể tướng Lưu Gù hay Hoàn Châu Cách Cách, chuyển sang hài hình thể không lời để cả ông bà nghe kém lẫn cháu nhỏ cùng cười.
Còn ông bà thì cứ để phim của ông bà chạy vào buổi chiều như cũ. Buổi xem chung không thay thế giờ phim riêng của người già, chỉ thêm một cái hẹn mỗi tuần. Và nếu có tuần nào cả nhà bận, cái hẹn ấy lỡ, ông bà vẫn còn Tôn Ngộ Không bầu bạn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già hay xem đi xem lại phim cũ?
Xem lại phim quen cho cảm giác yên tâm: biết trước chuyện, quen giọng nhân vật, không phải hồi hộp. Với nhiều người lớn tuổi, đó còn là cách ở lại với một quãng đời quen thuộc, nên không phải dấu hiệu của sự nhàm chán.
Tây Du Ký bản 1986 có hợp cho trẻ chín mười tuổi không?
Phần lớn trẻ tuổi này thích Tôn Ngộ Không và các màn biến hoá, đấu yêu quái. Trẻ hay sợ nên xem ban ngày hoặc đầu buổi tối, có ông bà hoặc bố mẹ ngồi cạnh ở những đoạn yêu quái xuất hiện.
Bao Thanh Thiên có hợp xem cùng trẻ em không?
Hợp hơn với trẻ từ khoảng mười hai tuổi trở lên thích phá án, vì có những cảnh xử án và hình phạt nặng. Nên chọn tập có vụ án đấu trí, xem cùng người lớn và nói chuyện sau khi xem.
Làm sao để ông bà không thấy bị giành tivi?
Hỏi ý ông bà trước, giữ nguyên giờ phim quen của ông bà, và để ông bà cầm điều khiển trong buổi xem chung. Khi phim của ông bà được chọn làm điểm hẹn, ông bà thấy được tôn trọng chứ không bị lấn chỗ.
Có nên xem hết cả bộ Tam Quốc Diễn Nghĩa cùng cháu không?
Bộ phim rất dài và nhiều trận đánh, xem lần lượt dễ làm cháu nản. Nên để ông chọn vài đoạn nổi tiếng, kể trước nhân vật nào là ai, rồi để cháu tự quyết có muốn xem tiếp hay không.
Ông bà nghe kém có nên xem phim cổ trang có phụ đề không?
Nên ưu tiên bản lồng tiếng Việt vì giọng nhân vật quen tai và không cần đọc chữ. Phim cổ trang thoại nhiều mà chỉ có phụ đề thì ông bà rất dễ mỏi mắt và bỏ ngang.