Phim tài liệu thiên nhiên hợp buổi tối nhất là những tập có nhiều cảnh rộng, nhạc nền dịu và lời dẫn đều giọng, như các tập về núi, rừng theo mùa, vùng băng trong Planet Earth và Frozen Planet. Our Planet cũng đẹp nhưng nhiều đoạn nặng lòng về môi trường, nên để dành cho buổi khác. Điều quan trọng không nằm ở tên loạt phim mà ở tập nào, đoạn nào: cùng một loạt có tập êm như ru và tập có cuộc săn đuổi làm tim đập nhanh.
Phần dưới viết cho người nằm sẵn trên giường, còn chừng bốn mươi phút trước giờ tắt đèn, muốn xem một thứ đẹp mà không phải nghĩ. Bài đi qua vì sao phim thiên nhiên hợp lúc này, từng loạt nên chọn tập kiểu gì, những đoạn nên tua qua, cách chỉnh tiếng và màn hình, cái hay nhầm, và nếu thấy không hợp thì đổi sang gì.
Vì sao phim thiên nhiên hợp với bốn mươi phút cuối ngày
Cuối ngày, cái đầu thường còn chạy theo việc: tin nhắn chưa trả lời, cuộc họp ngày mai, hoá đơn tháng này. Một bộ phim truyện, dù nhẹ, vẫn đòi bạn nhớ tên nhân vật, theo dõi ai muốn gì, đoán chuyện gì sắp xảy ra. Phim tài liệu thiên nhiên ít đòi hỏi hơn hẳn. Không có tuyến truyện phải nhớ, không có cú lật, bạn bỏ lỡ năm phút thì cũng chẳng mất gì. Mắt được nhìn những thứ rất xa đời sống hằng ngày: đàn chim bay trên mặt hồ, sương tan trên sườn núi, tuyết phủ một cánh rừng.
Lời dẫn của David Attenborough trong bản tiếng Anh gốc là một lý do khiến nhiều người chọn các loạt này lúc tối. Giọng ông chậm, trầm, ngắt câu rõ, nói ít hơn hình. Có những quãng dài chỉ có tiếng gió, tiếng nước và nhạc nền. Nếu bạn xem bản thuyết minh hay phụ đề tiếng Việt, bạn nên nghe thử xem giọng đọc có hợp tai không, vì một giọng đọc gấp gáp làm mất nửa cái êm của hình.
Phim thiên nhiên cũng không có móc câu cuối tập kiểu phim bộ. Hết tập về núi thì xong tập về núi, bạn không bị kéo sang tập sau để biết chuyện gì xảy ra. Đó là điểm khiến nó hợp với kiểu xem một tập rồi tắt. Có điều thiên nhiên không chỉ có cảnh đẹp: trong nhiều tập có săn mồi, có con non lạc mẹ, có cảnh khắc nghiệt. Biết trước để chọn tập, thay vì nghĩ cứ phim tài liệu là êm.
Ba loạt phim, mỗi loạt chọn tập kiểu gì
Bảng dưới không chấm loạt nào hơn loạt nào. Nó chỉ nói loạt nào hợp buổi tối ở chỗ nào, và chỗ nào cần để ý. Các loạt này dễ tìm trên các ứng dụng xem phim có bản quyền.
| Tác phẩm | Vì sao hợp buổi tối | Cần để ý |
|---|---|---|
| Planet Earth (BBC, Attenborough dẫn) | Mỗi tập theo một vùng sống: núi, rừng, sa mạc, vùng băng, đồng cỏ, hang động. Nhiều cảnh quay từ trên cao, nhịp chậm, nhạc rộng | Tập về đồng cỏ, rừng rậm có nhiều cảnh săn mồi; tập hang động hình tối, hợp người thích yên nhưng có người thấy hơi rợn |
| Planet Earth II | Hình rất đẹp, cảnh thành phố, núi cao, đảo xa | Có đoạn rắn đuổi kỳ nhông con trên đảo nổi tiếng là căng, không hợp lúc sắp ngủ |
| Frozen Planet | Vùng cực, tuyết, băng, gam màu trắng xanh dịu mắt, tiếng gió đều | Có đoạn gấu, sói săn mồi; nên xem các đoạn về mùa đổi, băng tan, chim di cư |
| Our Planet (Attenborough dẫn) | Cảnh quay rộng, nhạc đẹp, mỗi tập một hệ sinh thái | Lời dẫn thường quay về chuyện môi trường bị tổn hại, có đoạn loài vật gặp nạn khiến nhiều người nặng lòng; hợp buổi chiều cuối tuần hơn buổi tối |
Một mẹo nhỏ: lần đầu xem loạt nào thì xem ban ngày hoặc đầu buổi tối, để biết tập nào êm. Những tập đã quen mới đem ra làm tập trước giờ ngủ. Phim quen thì đầu không phải đoán, và bạn đã biết đoạn nào nên tua.
Những đoạn nên tua qua, và cách nhận ra chúng sớm
Nhạc đổi nhịp, trống dồn. Trong phim thiên nhiên, nhạc thường báo trước cuộc săn. Khi tiếng dây kéo dài chuyển sang trống dồn và hình cắt nhanh hơn, gần như chắc là sắp có đuổi bắt. Tua qua một hai phút là xong, không mất gì của tập.
Con non đứng một mình. Cảnh con non lạc đàn, con mẹ đứng chờ là những đoạn dễ làm người xem thắt lòng nhất. Ban ngày xem thì thấy đó là sự thật của tự nhiên; lúc nằm sắp ngủ, nó có thể bám theo bạn vào giấc. Không cần ép mình xem cho trọn.
Đoạn lời dẫn nói về sự biến mất. Nhiều loạt gần đây có đoạn kết tập nói về rừng bị chặt, băng tan, loài vật giảm dần. Đó là điều đáng nghe, nhưng đáng nghe lúc đầu óc còn tỉnh để nghĩ cho tử tế. Buổi tối bạn có thể dừng trước đoạn đó và xem nó vào cuối tuần.
Phần hậu trường cuối tập. Một số loạt có đoạn ngắn kể chuyện đoàn quay ở cuối tập. Đoạn này thú vị nhưng thường nhanh, nhiều tiếng người, nhiều chi tiết kỹ thuật. Nếu xem để thả lỏng, tắt trước phần này là gọn.
Xem một tập trên giường: làm theo thứ tự này
Mấy bước dưới đây không nhằm dạy ngủ, chỉ để buổi xem không lấn quá giờ bạn định đi ngủ.
- Chọn tập trước khi lên giường, lúc còn đứng ở phòng khách. Nằm xuống rồi mới lướt tìm thì mười lăm phút trôi qua trong danh sách gợi ý.
- Hạ độ sáng màn hình xuống mức vừa nhìn rõ trong phòng đã tắt đèn trần, chỉ còn đèn ngủ. Màn hình sáng hơn cả phòng là dấu hiệu chỉnh chưa đủ.
- Để máy tính bảng tựa vào gối hoặc giá, cách mặt một sải tay, không giơ trên mặt. Tay mỏi thì người không thả lỏng được.
- Âm lượng vừa đủ nghe tiếng gió, tiếng nước; lời dẫn nghe được mà không phải căng tai. Có người nằm cạnh thì dùng tai nghe một bên.
- Đặt giờ tắt bằng chức năng hẹn giờ của máy, dài hơn tập phim chừng năm phút.
- Hết tập thì tắt, không mở thêm đoạn trích, không xem phần gợi ý tiếp theo.
Nếu giữa chừng thấy mắt đã díp lại, cứ tắt luôn. Phim thiên nhiên không có gì để lỡ, mai xem tiếp từ chỗ đó hoặc xem lại từ đầu cũng được.
Cái hay nhầm khi chọn phim thiên nhiên cho buổi tối
Mấy chuyện này ai mới xem phim tài liệu buổi tối cũng từng dính, kể cả người mê thể loại này.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Nghĩ cứ phim tài liệu là êm | Nhiều tập dựng như phim hành động, có săn đuổi, có cái chết | Chọn theo tập, xem trước tập lạ vào ban ngày |
| Chọn tập mới chưa xem bao giờ | Hình đẹp lạ làm mắt tỉnh, tò mò muốn xem đoạn tiếp | Buổi tối dùng tập đã quen, tập mới để cuối tuần |
| Bật to cho đã tai | Nhạc phim tài liệu có đoạn cao trào rất lớn | Chỉnh nhỏ hơn mức xem ban ngày, thử ngay đoạn nhạc lớn nhất |
| Xem liền ba tập vì tập nào cũng ngắn | Không có móc câu nhưng có sức kéo của hình đẹp | Quyết số tập trước khi bấm, thường là một |
Câu nói nhỏ tự nhắc mình, hay dùng khi muốn mở tập thứ hai: "Tập này đẹp thì mai nó vẫn đẹp." Nghe hơi buồn cười, nhưng nói thành tiếng lại dễ bấm tắt hơn.
Ai không nên mở phim thiên nhiên lúc này
Người đang sợ một điều gì đó trong đời thật, như chờ kết quả khám bệnh hay lo cho người thân đang ốm, đôi khi lại thấy phim thiên nhiên khó xem hơn tưởng. Một cảnh con vật bị thương, một mùa khô làm cả đàn kiệt sức, những thứ ban ngày bạn xem bình thường thì lúc đang lo lại dễ chạm vào chỗ đau. Trong những tối như vậy, chọn thứ còn ít biến cố hơn nữa: một tập về rừng theo mùa, một đoạn quay đàn chim di cư, hoặc tạm bỏ phim thiên nhiên mà nghe một chương trình chậm không có con vật nào.
Người có con nhỏ nằm cùng giường cũng nên cân nhắc. Trẻ thấy màn hình sáng là muốn xem cùng, mà phim thiên nhiên có cảnh săn mồi, có máu, có tiếng kêu. Với trẻ, nên xem phim thiên nhiên ở phòng khách vào ban ngày, có người lớn ngồi cạnh giải thích, chứ không phải trên giường lúc sắp ngủ. Buổi tối của bạn thì để sau khi con đã ngủ hẳn.
Cuối cùng là người hay bị cuốn vào kiến thức. Nếu xem xong một tập mà bạn nằm tra thêm về loài cá vừa thấy, đọc thêm về cách đoàn quay làm cảnh đó, thì phim thiên nhiên đang làm đầu bạn hoạt động thay vì nghỉ. Không có gì sai, chỉ là nên chuyển việc tò mò đó sang ban ngày, buổi tối giữ cho thật đơn giản.
Nếu phim thiên nhiên không hợp thì đổi sang gì
Có người xem phim thiên nhiên lại thấy tỉnh hơn, vì hình quá đẹp, mắt cứ muốn nhìn thêm, hoặc vì lời dẫn nhiều kiến thức làm đầu bắt đầu ghi nhớ. Nếu bạn thuộc kiểu này, có hai hướng đổi. Hướng thứ nhất là chương trình còn chậm hơn, ít thông tin hơn, như các chương trình chậm kiểu một chuyến tàu quay liền mạch, hay một người vẽ tranh phong cảnh từ đầu đến cuối như The Joy of Painting của Bob Ross.
Hướng thứ hai là anime nhịp chậm kiểu đời thường, như Yuru Camp: vẫn có thiên nhiên, có núi, hồ, bếp lửa, nhưng có thêm vài nhân vật hiền, giọng nói chuyện nhỏ nhẹ, mỗi tập một chuyến đi ngắn. Người thấy phim tài liệu khô sẽ dễ chịu với kiểu này hơn.
Còn nếu bạn thấy mình thích phim thiên nhiên nhưng lần nào cũng xem lố giờ, có lẽ vấn đề không ở phim mà ở chỗ xem. Thử xem ngoài phòng khách rồi mới vào giường, hoặc chỉ xem nửa tập. Mục tiêu là buổi tối nhẹ đầu, không phải xem cho hết loạt.
Câu hỏi thường gặp
Phim tài liệu thiên nhiên nào hợp xem trước khi ngủ nhất?
Những tập có nhiều cảnh rộng và ít săn đuổi hợp nhất, như các tập về núi, rừng theo mùa hay vùng băng trong Planet Earth và Frozen Planet. Nên xem trước tập lạ vào ban ngày để biết tập nào êm, rồi mới dùng làm tập buổi tối.
Our Planet có hợp xem buổi tối không?
Our Planet có hình rất đẹp nhưng lời dẫn thường nói về môi trường bị tổn hại, có đoạn loài vật gặp nạn khiến nhiều người nặng lòng. Loạt này hợp với buổi chiều cuối tuần, khi bạn còn sức để nghĩ về những điều nó nói.
Xem phim tài liệu bản thuyết minh hay bản gốc tốt hơn?
Tuỳ tai mỗi người. Bản gốc tiếng Anh có giọng dẫn chậm và trầm, nhiều người thấy dễ chịu. Nếu nghe tiếng Anh làm bạn phải căng đầu dịch, bản thuyết minh hoặc phụ đề tiếng Việt với giọng đọc đều sẽ hợp hơn.
Có nên để phim chạy rồi ngủ luôn không?
Nhiều người làm vậy, nhưng phim chạy suốt đêm có những đoạn nhạc lớn có thể làm bạn giật mình. Đặt giờ tắt bằng chức năng hẹn giờ của máy, dài hơn tập phim một chút, là cách gọn để không phải lo phần này.
Vì sao xem phim thiên nhiên mà vẫn thấy tỉnh?
Có thể vì hình mới lạ làm mắt tò mò, hoặc lời dẫn nhiều kiến thức khiến đầu ghi nhớ. Đổi sang tập đã xem rồi, hạ độ sáng và âm lượng, hoặc chuyển sang chương trình còn chậm hơn như xem người vẽ tranh phong cảnh.
Một tập phim tài liệu thiên nhiên dài bao lâu?
Các loạt lớn thường có tập dài khoảng gần một tiếng, tuỳ loạt và tuỳ bản phát hành. Nếu bạn chỉ có ba mươi phút, xem nửa tập rồi dừng vẫn ổn, vì phim thiên nhiên không có tuyến truyện bắt buộc phải xem cho hết.