Muốn ông bà, bố mẹ và cháu cùng ngồi hết một buổi xem, hãy chọn thứ có tập ngắn, ít thoại, cười bằng hình thể và không có cảnh doạ: vài tập Mr. Bean, một phim ngắn Wallace & Gromit, hay một tập Tây Du Ký bản 1986 mà ông bà đã thuộc. Ba thứ này hợp vì không ai phải căng tai đọc phụ đề, đứa nhỏ hiểu ngay chuyện gì đang diễn ra, còn người lớn vẫn có chỗ để cười riêng. Một tối như vậy không cần phim hay nhất, chỉ cần phim mà không ai đứng dậy bỏ đi giữa chừng.
Phần dưới bắt đầu từ chỗ nhìn xem tối nay nhà có ai và mỗi người cần gì, rồi tới ba điều một bộ phim phải có để ba lứa tuổi cùng chịu ngồi, năm lựa chọn cụ thể kèm lưu ý, cách sắp giờ và chỗ ngồi, những lựa chọn hay làm hỏng buổi tối, và nên đổi sang kiểu gì nếu thứ đầu tiên không ăn khách.
Tối nay nhà có ai, và mỗi người đang cần gì
Hình dung một tối thứ bảy ở nhà phố: ông ngoài bảy mươi, tai đã hơi nặng; bà ngồi trên sập gỗ, ăn xong là bắt đầu ngáp; bố mẹ vừa rửa bát xong, muốn ngồi xuống mà không phải nghĩ; một đứa cháu bảy tuổi chạy quanh, một đứa mười hai tuổi cầm điện thoại không rời. Từ giờ tới lúc ông bà đi ngủ còn chừng một tiếng rưỡi. Đó là khung thời gian thật bạn có, không phải một buổi chiếu phim trọn vẹn.
Mỗi người trong phòng cần một thứ khác nhau. Ông bà cần nghe rõ, nhìn rõ, không phải đọc chữ chạy nhanh, và không bị giật mình vì tiếng nổ. Bố mẹ cần thứ nhẹ đầu sau một tuần đi làm. Đứa nhỏ cần chuyện dễ hiểu và có cái để cười ngay trong vài phút đầu. Đứa lớn cần thấy thứ đó không quá “trẻ con”, nếu không nó sẽ cúi xuống điện thoại.
Viết ra bốn nhu cầu ấy, bạn sẽ thấy phần lớn phim chiếu rạp gần đây rơi ra khỏi danh sách: dài, thoại dày, âm thanh mạnh, cắt cảnh nhanh. Thứ còn lại thường là hài hình thể, hoạt hình đất sét nhịp vừa, phim truyền hình cũ ông bà đã quen giọng nhân vật, và vài phim hoạt hình gia đình vui kiểu chuyện vặt trong nhà. Đó là chỗ để bắt đầu tìm.
Ba điều một bộ phim phải có để ba lứa tuổi cùng ngồi
Hiểu được mà không cần nghe rõ từng chữ. Ông bà nghe kém và đứa nhỏ chưa đọc kịp phụ đề gặp cùng một vấn đề: chuyện phải kể được bằng hình. Phim mà nhân vật ngồi nói với nhau mười phút liền thì một nửa phòng sẽ hỏi “nó nói gì thế”, và buổi xem biến thành buổi phiên dịch. Hài hình thể, hoạt hình ít lời, hay phim lồng tiếng Việt mà ông bà quen giọng đều qua được điều này.
Có chỗ dừng tự nhiên sau hai mươi đến ba mươi phút. Ba thế hệ hiếm khi ngồi yên được trọn hai tiếng. Đứa nhỏ cần đi vệ sinh, bà cần đứng dậy cho đỡ mỏi lưng, ông muốn rót thêm trà. Phim chia tập ngắn hoặc phim ngắn độc lập cho phép cả nhà dừng ở chỗ trọn vẹn rồi tính tiếp, không ai bị cắt ngang giữa một cảnh đang hay.
Không có cảnh làm ai trong phòng khó chịu. Cảnh hôn kéo dài làm ông bà ngượng, cảnh máu me làm đứa nhỏ mất ngủ, chuyện chửi thề làm bố mẹ phải giải thích. Không cần phim “sạch” tuyệt đối, nhưng nếu bạn biết phim có một đoạn như vậy thì nên chọn thứ khác cho tối có đủ ba thế hệ, để dành phim đó cho lúc chỉ có người lớn.
Có một chỗ để mỗi lứa tuổi cười riêng. Phim hợp ba thế hệ thường có hai lớp: lớp trên là cú ngã, cú va, nét mặt mà đứa bé năm tuổi cũng bật cười; lớp dưới là cái tinh quái mà người lớn mới thấy. Khi mỗi người cười ở một chỗ khác nhau, cả phòng sẽ cười nhiều lần hơn, và chính tiếng cười của người này kéo người kia nhìn lên màn hình.
Năm lựa chọn hợp một tối như vậy
Đây là những thứ có thật, dễ tìm trên các ứng dụng xem phim có bản quyền, và đã qua được bài thử “ông bà, bố mẹ, cháu cùng ngồi” ở nhiều gia đình. Đọc cột lưu ý trước khi bấm.
| Tác phẩm | Vì sao hợp tối nay | Lưu ý |
|---|---|---|
| Mr. Bean (loạt truyền hình của Rowan Atkinson) | Gần như không lời, mỗi tình huống là một chuỗi cú vụng về ai cũng hiểu; xem hai ba tập là vừa một buổi | Vài đứa trẻ thấy ông Bean “hư” và bắt chước; nói trước với cháu là đây là người làm hỏng mọi thứ cho buồn cười |
| Wallace & Gromit (phim ngắn đất sét của xưởng Aardman) | Nhịp chậm vừa, hình đất sét mềm mắt, chú chó Gromit không nói một lời mà diễn cả câu chuyện bằng lông mày | Có đoạn rượt đuổi hồi hộp, trẻ dưới bốn tuổi có thể cần ngồi cạnh người lớn |
| Tây Du Ký bản 1986 | Ông bà thuộc nhạc, thuộc nhân vật; trẻ con mê Tôn Ngộ Không biến hoá; một tập là một chuyện yêu quái trọn vẹn | Có cảnh yêu quái hoá trang, trẻ nhỏ hay sợ nên xem ban ngày hoặc đầu buổi tối |
| My Neighbors the Yamadas (hoạt hình của Takahata Isao) | Chuyện vặt trong một gia đình có cả bà nội, chia thành nhiều mẩu ngắn, nét vẽ như tranh màu nước | Phim lồng tiếng hoặc phụ đề; ông bà không đọc kịp thì cần người đọc to vài câu |
| Chương trình hài tiểu phẩm cũ kiểu Gặp nhau cuối năm | Ông bà nhớ giọng, nhớ diễn viên; bố mẹ hiểu các câu đá xoáy; mỗi tiểu phẩm ngắn | Nhiều câu đùa thời sự trẻ con không hiểu; chọn tiểu phẩm nặng phần diễn hơn phần lời |
Năm thứ này không xếp theo thứ tự hay dở. Nhà có trẻ dưới sáu tuổi thì nghiêng về hai dòng đầu. Nhà có cháu đã lớn và ông bà còn tinh thì Tây Du Ký hay tiểu phẩm cũ dễ tạo chuyện để nói hơn. Bạn chỉ cần một, nhiều nhất hai trong số đó cho một tối.
Sắp buổi xem: giờ nào, ngồi đâu, xem bao lâu
Phim đúng mà sắp sai vẫn hỏng. Mấy bước dưới đây tốn chưa tới mười phút chuẩn bị, làm trước khi gọi mọi người vào.
- Chọn giờ bắt đầu theo người đi ngủ sớm nhất. Nếu ông bà thường ngủ lúc chín giờ thì bắt đầu trước bảy rưỡi, để kịp xem xong mà ông bà vẫn còn tỉnh.
- Để ông bà ngồi giữa, gần màn hình và gần loa nhất. Sập gỗ thường ở chính giữa phòng khách nhà phố, rất hợp. Trẻ con ngồi dưới đất hoặc hai bên, bố mẹ ngồi rìa để tiện đứng dậy.
- Thử âm lượng với người nghe kém nhất trước khi bật phim chính. Hỏi ông một câu đơn giản: “Bố nghe rõ chưa ạ?” rồi chỉnh tới khi ông gật, sau đó bảo cả nhà bớt nói chuyện thay vì vặn to thêm.
- Bật đèn phòng dịu, đừng tắt hết. Ông bà đi lại, rót nước, tìm kính dễ hơn, mắt cũng đỡ mỏi vì không phải nhìn một khung sáng giữa nền tối.
- Nói trước với cả nhà sẽ xem bao lâu: “Mình xem hai tập rồi nghỉ uống nước nhé.” Có mốc dừng rõ ràng thì trẻ con ít kỳ kèo, người lớn cũng không ngại ngồi xuống.
- Đặt đĩa hoa quả, ấm trà ở chỗ ai cũng với tới. Cảnh bà đứng lên lấy đồ giữa chừng là cảnh mở đầu cho việc cả buổi bị ngắt quãng.
Nếu tối đó có khách tới chơi hoặc ai đó mệt, cứ rút ngắn. Một tập xem trọn vui vẻ hơn ba tập xem nửa vời.
Mấy lựa chọn hay làm hỏng buổi tối
Những lỗi dưới đây đến từ ý tốt: muốn chọn phim “hay”, phim “ý nghĩa”, phim mới nhất. Cột cuối là cách làm lại ngay trong tối đó.
| Hay nhầm | Vì sao hỏng | Làm lại |
|---|---|---|
| Chọn phim chiếu rạp mới, nhiều kỹ xảo | Âm thanh mạnh, cắt cảnh nhanh, ông bà chóng mặt và hỏi liên tục | Đổi sang phim nhịp chậm hơn, để phim mới cho bố mẹ và cháu lớn xem riêng |
| Chọn phim cảm động “cho cả nhà thấm” | Một đoạn buồn kéo dài dễ làm ông bà nhớ chuyện cũ, trẻ con thì chán | Tối có đủ ba thế hệ ưu tiên tiếng cười; phim cảm động để buổi khác, ít người hơn |
| Để cháu lớn cầm điều khiển chọn | Cháu chọn theo gu bạn bè, ông bà không theo kịp | Cho cháu chọn trong ba thứ bố mẹ đã lọc trước |
| Bật phụ đề tiếng Việt chữ nhỏ cho phim nước ngoài | Ông bà mắt kém không đọc kịp, chỉ xem hình đoán chuyện | Ưu tiên bản lồng tiếng hoặc thuyết minh, hoặc phim ít lời ngay từ đầu |
Câu nói mẫu khi phải đổi phim giữa chừng: “Phim này hơi ồn, mình đổi sang ông Bean cho bà xem nhé.” Nói bằng cái cớ của phim, đừng bằng cái cớ của người, để không ai thấy mình là lý do buổi xem phải dừng.
Nếu thứ đầu tiên không ăn khách, đổi sang kiểu gì
Có tối bạn bật Mr. Bean mà đứa mười hai tuổi kêu “trẻ con quá”, hoặc bật Tây Du Ký mà đứa bảy tuổi sợ yêu quái. Đừng cố giữ. Nếu cháu lớn chê nhạt, chuyển sang thứ có chút hồi hộp nhưng vẫn ít lời như Wallace & Gromit, vì những cú rượt đuổi bằng đất sét làm cả người lớn nín thở. Nếu cháu nhỏ sợ, chuyển sang thứ đời thường như My Neighbors the Yamadas, nơi chuyện lớn nhất chỉ là những lúng túng thường ngày của một gia đình.
Nếu ông bà ngồi được mươi phút đã gà gật, có thể không phải tại phim mà tại giờ. Lần sau bắt đầu sớm hơn, hoặc dời sang buổi chiều chủ nhật sau bữa trưa, lúc ông bà còn tỉnh. Nếu bố mẹ thấy chán, đó là dấu hiệu tốt: phim đang hợp với người già và trẻ nhỏ, vốn là hai đầu khó chiều nhất.
Cũng có tối không phim nào ăn khách. Khi đó tắt màn hình và mở album ảnh cũ, hay để ông kể chuyện hồi xưa đi xem phim bãi. Xem cùng nhau rốt cuộc là cái cớ để ngồi gần nhau, và cái cớ nào cũng được nếu nó giữ mọi người trong phòng thêm một lúc.
Câu hỏi thường gặp
Phim nào cả ông bà và cháu nhỏ cùng xem được mà không cần đọc phụ đề?
Hài hình thể và hoạt hình ít lời là an toàn nhất, ví dụ loạt Mr. Bean hay các phim ngắn Wallace & Gromit. Chuyện được kể bằng hình nên ông bà nghe kém và trẻ chưa biết đọc đều theo được, không ai phải hỏi lại.
Một buổi xem cho cả ba thế hệ nên kéo dài bao lâu?
Thường khoảng bốn mươi phút tới một tiếng là vừa, chia thành hai hoặc ba đoạn có chỗ nghỉ. Ông bà dễ mỏi lưng, trẻ nhỏ khó ngồi yên, nên chọn thứ có tập ngắn để dừng ở chỗ trọn vẹn.
Tây Du Ký bản 1986 có hợp cho trẻ nhỏ xem cùng ông bà không?
Phần lớn trẻ từ năm sáu tuổi trở lên thích Tôn Ngộ Không và các màn biến hoá. Tuy vậy phim có yêu quái hoá trang, trẻ hay sợ nên xem ban ngày hoặc đầu buổi tối, có người lớn ngồi cạnh.
Nên để ai chọn phim khi cả nhà ba thế hệ ngồi xem?
Bố mẹ nên lọc trước hai ba lựa chọn hợp ông bà và cháu nhỏ, rồi để cháu lớn hoặc ông bà chọn trong số đó. Cách này giữ được cảm giác ai cũng có tiếng nói mà không để buổi xem lệch về một lứa tuổi.
Ông bà ngủ gật giữa chừng có phải do phim chán không?
Không hẳn, nhiều khi là do giờ xem muộn hoặc phòng quá tối. Thử bắt đầu sớm hơn, bật đèn dịu, cho ông bà ngồi gần màn hình; nếu vẫn gật thì nên chọn phim có nhiều tiếng cười hơn.
Có nên chọn phim cảm động cho buổi tối đông đủ cả nhà?
Tối có đủ ba thế hệ nên ưu tiên phim vui, nhẹ, nhiều tiếng cười. Phim cảm động dễ làm ông bà nhớ chuyện buồn cũ và làm trẻ con chán, nên để cho một buổi khác ít người, có thời gian ngồi nói chuyện sau khi xem.