Xem một phim dễ chịu giúp bớt mệt chủ yếu vì nó kéo sự chú ý ra khỏi vòng suy nghĩ lặp lại, cho cơ thể một khoảng ngồi yên, và cho ta cảm giác có bầu bạn, nhất là với những thứ nhịp chậm như một tập Midnight Diner hay một tập phim tài liệu thiên nhiên. Nhưng phim không phải lúc nào cũng làm việc đó: xem quá khuya, xem dồn, hay xem để khỏi phải nghĩ tới một chuyện cần giải quyết thì phim lại làm ta mệt thêm. Biết hai mặt này giúp dùng phim đúng chỗ.
Bài đi qua: vì sao một buổi xem phim có thể làm nhẹ người, những thứ trong phim hay làm người xem dịu, lúc nào phim làm mệt thêm, dấu hiệu ta đang trông vào phim quá nhiều, lúc nào không nên trông vào phim, cách kết hợp phim với những cách nghỉ khác, và vài câu nói mẫu.
Tuần thứ ba của những đêm xem tới khuya
Một chị nhân viên văn phòng hẹn bạn thân ở góc quán cà phê quen sau giờ làm. Quán đang chiếu một phim tài liệu về biển lên bức tường gạch, tiếng sóng nhỏ. Chị kể: ba tuần nay, đêm nào chị cũng xem phim tới một hai giờ sáng. Toàn phim nhẹ nhàng thôi, phim quán ăn, phim về quê. Lúc xem thì dễ chịu, nhưng sáng ra mệt rã, đi làm uể oải, tối về lại mở phim.
Người bạn hỏi: "Lúc tắt phim thì sao?" Chị ngập ngừng: "Thì lại nghĩ tới chuyện ở công ty, nên lại mở tiếp." Câu trả lời đó nói nhiều điều. Phim vẫn dễ chịu, vẫn là phim hay. Nhưng nó đang được dùng để làm một việc khác: che đi một chuyện chị chưa muốn nhìn.
Câu chuyện này không hiếm. Phim nhẹ nhàng dễ chịu đến mức ta không thấy nó có thể thành vấn đề. Muốn dùng phim cho đúng, cần hiểu nó giúp ta bớt mệt bằng cách nào, để nhận ra lúc nó không còn giúp nữa, và biết phải làm gì thay vào đó mà không phải từ bỏ những bộ phim mình thích.
Vì sao một buổi xem phim có thể làm nhẹ người
Kéo sự chú ý ra khỏi vòng lặp. Khi mệt, đầu óc hay chạy đi chạy lại một chuyện: câu nói của sếp, việc chưa xong. Một câu chuyện khác trên màn hình cho sự chú ý một chỗ khác để đậu, đủ lâu để vòng lặp lỏng ra.
Cho cơ thể một khoảng ngồi yên. Một tiếng xem phim thường là một tiếng không phải đứng dậy, không phải trả lời ai. Với người cả ngày chạy việc, chỉ riêng việc ngồi yên đã là nghỉ.
Cảm xúc được gọi tên. Thấy nhân vật mệt, nhớ nhà, lạc lõng, ta nhận ra mình cũng đang như vậy. Gọi tên được cảm xúc thường làm nó bớt rối.
Có bầu bạn mà không phải đáp lại. Giọng người trong phim, tiếng nồi niêu, tiếng mưa cho cảm giác có người ở cùng, trong khi ta không phải nói gì, không phải giữ ý.
Nhịp chậm kéo ta chậm theo. Những phim nhịp chậm, nhiều cảnh tĩnh làm hơi thở và nhịp nghĩ của người xem chậm lại theo. Nhiều người kể rằng họ thấy vai mình hạ xuống sau vài phút.
Những thứ trong phim hay làm người xem dịu
Có những chất liệu lặp đi lặp lại trong các phim được người xem gọi là dễ chịu. Biết chúng giúp ta tìm đúng thứ khi mệt.
- Đồ ăn được nấu chậm: Little Forest, Midnight Diner, Kamome Shokudo. Tiếng dao thớt, hơi nồi bốc lên.
- Thiên nhiên và thời tiết: mưa trên mái, gió qua cánh đồng, biển. Các loạt phim tài liệu như Our Planet, The Blue Planet.
- Việc tay được làm xong: một bức tranh trong The Joy of Painting, một chiếc bánh trong chương trình làm bánh.
- Người tử tế với nhau: Paddington, Ted Lasso. Thấy người tốt được đáp lại bằng điều tốt.
- Một nơi chốn quen để quay về: quán ăn, ngôi nhà quê, thị trấn nhỏ trong các phim bộ dài, như Gilmore Girls.
Khi chọn phim cho một tối mệt, tìm ít nhất một hai chất liệu này. Thiếu hết cả, phim có hay cũng khó làm ta dịu. Ngược lại, một phim không nổi tiếng mà có đủ đồ ăn, mưa và người tử tế có khi lại hợp một tối mệt hơn phim được khen khắp nơi.
Khi phim làm ta mệt thêm
Cùng một phim dễ chịu, cách xem có thể biến nó thành thứ làm mệt hơn. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp.
| Tình huống | Vì sao mệt thêm | Làm lại |
|---|---|---|
| Xem tới một hai giờ sáng | Mất ngủ, sáng ra mệt hơn cả tối qua | Đặt giờ tắt, hoặc chỉ xem phim bộ tập ngắn và dừng sau một hai tập |
| Xem dồn cả mùa | Đầu không có lúc nghỉ, các tập nhoà vào nhau | Mỗi tối một hai tập, để phần còn lại cho hôm sau |
| Xem để khỏi nghĩ tới một chuyện | Chuyện không biến mất, mà đợi lúc tắt phim | Viết chuyện đó ra giấy trước khi xem, hẹn mình mai xử lý |
| Vừa xem vừa lướt điện thoại | Đầu bị chia hai, không nghỉ được bên nào | Để điện thoại ở phòng khác khi xem |
| Xem phim căng khi đang mệt | Tim đập nhanh, khó ngủ | Phim căng để cuối tuần; tối thường chọn phim dịu |
Chị nhân viên văn phòng trong câu chuyện dính cả dòng một lẫn dòng ba. Phim chị chọn không sai, chỉ có cách và lý do xem đã lệch.
Dấu hiệu đang trông vào phim quá nhiều
Không có con số chung cho "bao nhiêu là nhiều". Thay vào đó, để ý những dấu hiệu dưới đây, nhất là khi chúng kéo dài nhiều tuần.
- Đêm nào cũng xem tới khuya dù biết mai phải dậy sớm.
- Tắt phim là thấy bồn chồn, phải mở tiếp ngay.
- Bỏ những buổi gặp bạn, gọi về nhà, đi dạo để ở nhà xem phim.
- Xem xong không thấy nhẹ, chỉ thấy trống và áy náy.
- Dùng phim để không phải nghĩ tới một chuyện cần nói ra hay cần giải quyết.
- Người thân nhắc nhiều lần là dạo này mình hay ngồi một mình trước màn hình.
Có một hai dấu hiệu trong một tuần bận là bình thường. Có nhiều dấu hiệu kéo dài là lúc nên xem lại, và có khi nên nói chuyện với ai đó. Cách xem lại nhẹ nhàng nhất là ghi trong một tuần: tối nào xem, xem tới mấy giờ, xem xong thấy thế nào. Chỉ một tuần ghi chép là đủ để thấy phim đang giúp mình nghỉ hay đang giữ mình thức, mà không cần ai phán xét.
Lúc nào không nên trông vào phim
Phim giúp tốt nhất cho cái mệt thường ngày: mệt sau giờ làm, mệt vì một tuần dồn việc, buồn nhẹ vì một chuyện nhỏ. Với những thứ lớn hơn, phim chỉ có thể là bạn đồng hành, không phải lối ra. Một chuyện căng ở công ty cần được nói với người có thể giúp; một mâu thuẫn trong nhà cần được nói ra; một nỗi buồn sau mất mát cần người ở cạnh.
Nếu bạn thấy nỗi mệt, nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ liên tục, không còn thiết làm những việc trước đây thích, hoặc có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói với một người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115, và đừng ở một mình. Phim không thay được người thật hay chuyên gia, dù nó dễ chịu tới đâu.
Đây không phải lời khuyên bỏ phim. Ngay cả khi đang tìm sự giúp đỡ, một tập phim nhẹ buổi tối vẫn có chỗ của nó. Chỉ là nó nên đứng cạnh những cách khác, không đứng thay.
Kết hợp phim với những cách nghỉ khác
Một buổi tối nghỉ ngơi trọn vẹn thường không chỉ có phim. Thử xếp nó như sau, điều chỉnh theo nhà mình.
- Về nhà, tắm và ăn trước, đừng mở phim ngay khi vừa bước vào cửa.
- Dành năm phút viết ra giấy những gì còn lo của ngày, kèm một việc nhỏ sẽ làm vào mai.
- Xem một hai tập phim nhẹ, hoặc một phim lẻ nếu mai được ngủ muộn. Để điện thoại ở chỗ khác.
- Tắt màn hình, ngồi yên vài phút, hoặc ra ban công nhìn trời một lúc.
- Một tuần vài tối, thay phim bằng việc khác: gọi điện cho người thân, đi bộ, gặp bạn ở quán quen.
Xếp như vậy, phim trở lại đúng vai: một phần của buổi tối, không phải cả buổi tối. Với chị nhân viên văn phòng, bước thứ hai là bước khó nhất và có ích nhất: chỉ cần viết được chuyện ở công ty ra giấy, kèm một việc nhỏ sẽ làm sáng mai, chị đã dễ tắt phim hơn hẳn. Phim vẫn dễ chịu như cũ, chỉ là không còn phải gánh thêm việc che chắn cho chị nữa.
Vài câu nói mẫu cho mình và cho người thân
Với chính mình, một câu tự nhắc trước khi mở phim: "Mình xem để nghỉ, hai tập thôi." Và một câu khi thấy tay cứ muốn bấm tập tiếp: "Tập sau vẫn ở đó, mai xem." Nghe đơn giản, nhưng nói thành lời giúp nhiều hơn ta tưởng.
Với người thân đang xem tới khuya nhiều đêm, đừng mở đầu bằng "Xem gì mà xem hoài vậy". Thử: "Dạo này em mệt chuyện gì à?" hoặc "Tối mai mình đi bộ một vòng rồi về xem chung một tập nhé?" Người bạn của chị nhân viên văn phòng đã hỏi câu thứ hai, và tối hôm sau hai người đi bộ quanh hồ trước khi mỗi người về nhà.
Với người lớn tuổi trong nhà xem tivi cả ngày, ngồi cùng một lúc và hỏi chuyện về phim thường có ích hơn là tắt tivi. Phim lúc ấy thành cớ để trò chuyện, chứ không còn là bức tường giữa hai người. Một câu hỏi như "Ông thích nhân vật nào nhất?" hay "Hồi xưa bà có xem phim này chưa?" thường mở ra những câu chuyện mà cả nhà chưa từng nghe, và đó mới là phần nghỉ ngơi quý nhất của buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Xem phim có thật sự giúp bớt mệt không?
Một phim dễ chịu có thể giúp bớt mệt vì kéo sự chú ý ra khỏi vòng suy nghĩ lặp lại, cho cơ thể ngồi yên và cho cảm giác có bầu bạn. Hiệu quả tốt nhất khi xem vừa phải, đúng giờ, và chọn thứ nhịp chậm, không căng.
Vì sao xem phim tới khuya lại càng mệt hơn?
Vì xem khuya lấn vào giấc ngủ, mà ngủ thiếu thì sáng ra mệt hơn cả tối hôm trước. Ngoài ra xem dồn nhiều tập khiến đầu không có lúc nghỉ. Nên chọn phim bộ tập ngắn, đặt giờ tắt và dừng sau một hai tập.
Xem phim để quên chuyện buồn có sao không?
Thỉnh thoảng xem để tạm quên một tối là bình thường. Nhưng nếu đêm nào cũng phải xem tới khuya mới quên được, chuyện đó không biến mất mà đợi lúc tắt phim. Viết nó ra, nói với người thân, hoặc tìm sự giúp đỡ nếu nó kéo dài.
Làm sao biết mình đang xem phim quá nhiều?
Để ý các dấu hiệu như đêm nào cũng xem tới khuya, tắt phim là bồn chồn, bỏ gặp người để ở nhà xem, xem xong thấy trống và áy náy. Nếu nhiều dấu hiệu kéo dài nhiều tuần, đó là lúc nên xem lại thói quen và nói chuyện với ai đó.
Khi nào cần tìm người giúp thay vì xem phim?
Khi mệt hay buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ liên tục, không còn thiết làm việc thường ngày hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó hãy nói với người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115, đừng ở một mình.