Phim "chữa lành" là cách nói đời thường, không phải một thể loại điện ảnh: người ta dùng nó để gọi những phim, phim bộ, hoạt hình có nhịp chậm, ít xung đột gay gắt, nhiều cảnh đời thường như nấu ăn, đi bộ, trò chuyện, và xem xong thấy đầu nhẹ hơn lúc mở. Mấy cái tên hay được nhắc tới khi nói về kiểu phim này là Little Forest (cô gái về quê tự trồng và nấu ăn theo mùa), Midnight Diner (quán ăn nhỏ mở từ nửa đêm) hay anime Yuru Camp (mấy cô bạn đi cắm trại). Phim như vậy giúp một buổi tối dễ chịu hơn, nhưng không thay được nghỉ ngơi thật, người thân hay chuyên gia.
Bài này đi qua mấy chuyện: chữ "chữa lành" từ đâu ra và người ta thật sự tìm gì khi gõ nó, những dấu hiệu chung của kiểu phim này, các nhánh hay gặp, cái hay nhầm khiến nhiều người mở phim "chữa lành" mà xem xong lại nặng lòng hơn, và một ranh giới cần giữ: phim làm được gì, không làm được gì.
Một tối thứ năm và cụm từ người ta gõ
Hình dung một người đi làm văn phòng, tối thứ năm về tới căn hộ nhỏ lúc gần bảy giờ, ăn qua loa rồi ngồi phịch xuống sofa. Tuần này dồn việc, đầu vẫn còn chạy theo mấy cái tin nhắn chưa trả lời. Người đó không muốn xem phim hành động, không muốn phim trinh thám phải đoán, cũng không muốn phim tình cảm có người bị phản bội. Họ gõ vào ô tìm kiếm đúng ba chữ: phim chữa lành.
Cái họ cần lúc đó khá cụ thể, dù chính họ chưa gọi tên được: một thứ để mắt nhìn mà đầu không phải gồng, có người đang sống những ngày bình thường, có tiếng nồi, tiếng mưa, tiếng xe đạp, và không có cảnh nào làm tim đập nhanh. Họ cũng muốn dừng lúc nào thì dừng, không bị một cú móc câu cuối tập kéo sang tập sau tới khuya.
Chữ "chữa lành" vì vậy nên hiểu như một lời nhờ vả: cho mình một khoảng dịu. Nó không phải lời hứa từ phía bộ phim. Hiểu như thế thì chọn phim dễ hơn nhiều, vì câu hỏi đổi từ "phim nào chữa lành nhất" sang "lúc này mình cần dịu kiểu nào, và có bao nhiêu thời gian".
Những dấu hiệu chung của phim được gọi là "chữa lành"
Nhịp chậm mà không lê thê. Cảnh được để yên lâu hơn phim thường: một người nhặt rau, một con đường quê, một bữa cơm. Nhưng mỗi cảnh vẫn có lý do tồn tại, vẫn cho ta biết thêm một chút về người trong phim.
Xung đột nhỏ, ở tầm đời thường. Vấn đề trong phim thường là chuyện ai cũng từng gặp: nhớ nhà, chưa biết làm nghề gì, giận người thân, một món ăn nấu mãi chưa ngon. Không có kẻ phản diện phải tiêu diệt, không có đồng hồ đếm ngược.
Nhiều cảnh làm bằng tay. Nấu ăn, làm vườn, vẽ, sửa đồ, chèo thuyền. Nhìn người khác làm một việc chậm và chăm chút có một cái gì đó làm đầu óc người xem chậm lại theo.
Âm thanh dịu. Nhạc nền ít, tiếng môi trường nhiều: mưa trên mái, gió qua cánh đồng, tiếng dao trên thớt. Ít tiếng nổ, ít tiếng hét, âm lượng không giật lên giật xuống.
Người tử tế, hoặc ít ra là có lý do. Nhân vật có thể khó tính, cô đơn, vụng về, nhưng phim nhìn họ bằng con mắt hiểu chuyện chứ không chế giễu. Xem xong, ta thường thấy dễ tha thứ cho người khác và cho chính mình hơn một chút.
Vì sao dạo này nhiều người tìm kiểu phim này
Một phần là vì nhịp sống. Cả ngày ta nhận thông báo, tin nhắn, video ngắn nối đuôi nhau, mỗi thứ chỉ giữ mắt vài giây. Tới tối, nhiều người không còn muốn thêm một câu chuyện dồn dập nữa. Phim chậm cho một cảm giác ngược lại: chỉ có một thứ trên màn hình, và nó không vội.
Phần khác là vì phim hành động, phim kịch tính ngày càng làm to hơn, ồn hơn, nhiều cú lật hơn. Người xem mệt thì muốn một chỗ trú, nơi tiếng động lớn nhất có khi chỉ là tiếng ấm nước sôi. Những bộ phim đồ ăn, phim quê, anime đi cắm trại trở thành chỗ trú như vậy.
Cũng có người tìm vì nhớ một kiểu đời sống mình không còn có: bữa cơm nấu chậm, khu vườn sau nhà, buổi chiều không có việc gì gấp. Xem người khác sống chậm, ta được mượn cảm giác đó trong một tiếng rưỡi. Hiểu lý do của chính mình giúp chọn đúng nhánh: nhớ quê thì phim quê, ngợp tiếng ồn thì phim tài liệu thiên nhiên, cần cười thì hài nhẹ.
Các nhánh hay được xếp chung dưới chữ "chữa lành"
Chữ này phủ lên khá nhiều kiểu phim khác nhau. Biết mình đang thích nhánh nào thì lần sau tìm nhanh hơn, khỏi phải lướt cả buổi.
- Phim đồ ăn và làm vườn: Little Forest (có bản Nhật và bản Hàn), Midnight Diner, Kamome Shokudo về một phụ nữ Nhật mở quán ăn nhỏ ở Helsinki. Hợp lúc đói, lúc nhớ nhà.
- Anime lát cắt cuộc sống: Yuru Camp, Flying Witch, Aria the Animation. Nhân vật làm những việc rất thường, nhịp phim như một buổi chiều không có hẹn.
- Phim gia đình nhịp chậm: Our Little Sister hay Still Walking của Kore-eda Hirokazu. Chuyện nhà ai cũng có, kể bằng những bữa cơm và những lần đi bộ.
- Phim tài liệu thiên nhiên: các loạt như Planet Earth, Our Planet do David Attenborough dẫn. Hình đẹp, giọng kể đều, xem một tập rồi tắt cũng được.
- Chương trình chậm: The Joy of Painting của Bob Ross vẽ trọn một bức tranh trong mỗi tập, hay các chương trình làm bánh, làm vườn.
- Hài nhẹ, tử tế: Paddington, Ted Lasso. Có tiếng cười nhưng không cay, xem xong không thấy ai bị hạ thấp.
Các nhánh này không loại trừ nhau. Một phim có thể vừa là đồ ăn vừa là gia đình. Điều đáng nhớ là mỗi nhánh hợp với một kiểu mệt khác nhau, chuyện đó các bài khác trên Xem Nhẹ đi sâu hơn.
Hay nhầm: tưởng là "chữa lành" mà xem xong nặng thêm
Phần lớn người thất vọng với phim "chữa lành" không phải vì phim dở, mà vì chọn nhầm kiểu cho đúng lúc mình đang yếu. Bảng dưới là mấy cái nhầm hay gặp nhất.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Chọn phim được khen "lấy nước mắt" để xả | Có phim nhẹ về nhịp nhưng nặng về chuyện: mất người thân, bệnh tật, chia ly | Đọc kỹ tiền đề; đang mệt thì chọn phim mà điều tệ nhất chỉ là một món ăn hỏng |
| Mở một bộ dài nhiều mùa lúc đã chín giờ tối | Phim nhẹ nhưng tập nào cũng muốn xem tiếp, mất ngủ còn mệt hơn | Chọn phim lẻ, hoặc bộ có tập ngắn và tự đặt "một tập rồi tắt" |
| Xem phim chậm khi đang bồn chồn | Lúc đầu óc đang rối, cảnh chậm làm ta sốt ruột, cầm điện thoại lên lướt | Đổi sang hài nhẹ có nhịp vừa, hoặc đi bộ mười phút rồi mới xem |
| Tin rằng phim nào được gắn chữ "chữa lành" cũng hợp mình | Chữ này bị dùng rộng, kể cả cho phim tình cảm nhiều nước mắt | Xem đoạn giới thiệu, đọc vài dòng tiền đề, tự hỏi: lúc này mình chịu được cảnh buồn không |
Một câu tự hỏi đơn giản trước khi bấm: "Xem xong phim này, mình muốn thấy thế nào?" Muốn thấy nhẹ đầu thì chọn khác hẳn so với muốn khóc được một trận.
Phim làm được tới đâu, và chỗ nó dừng lại
Một buổi tối với phim dễ chịu có thể làm vài việc thật: kéo sự chú ý ra khỏi vòng suy nghĩ lặp lại, cho cơ thể một khoảng ngồi yên, gợi lại cảm giác đời sống vẫn có những việc nhỏ đáng làm. Nhiều người kể rằng xem xong Little Forest họ đứng dậy nấu một nồi canh tử tế cho mình, thay vì gọi đồ ăn như mọi khi. Đó là một tác dụng nhỏ mà quý.
Nhưng chữ "chữa lành" dễ khiến ta mong nhiều hơn mức phim làm được. Phim không giải quyết được chuyện ở công ty, không thay một giấc ngủ đủ, không nói chuyện thay ta với người mà ta đang giận. Nếu tuần nào cũng phải ngồi trước màn hình tới khuya mới quên được chuyện gì đó, thì phim đang làm việc che, không phải việc dịu.
Nếu nỗi mệt, nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ liên tục, hoặc có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói với một người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115, và đừng ở một mình. Phim vẫn có thể ở đó làm bạn đồng hành, nhưng phía trước nó phải là người thật.
Cách bắt đầu cho một tối như tối thứ năm ấy
Trở lại với người ngồi trên sofa lúc bảy giờ tối. Cách dễ nhất là chọn một thứ ngắn và quen giọng: một tập Midnight Diner, một tập Yuru Camp, hay một tập phim tài liệu thiên nhiên. Tắt đèn trần, để một ngọn đèn vàng, rót cốc nước ấm, để điện thoại ở chỗ với không tới.
Hết tập, ngồi yên thêm một chút trước khi quyết định xem tiếp. Nếu thấy đầu đã nhẹ, tắt luôn cũng được, để dành phần còn lại cho tối mai. Nếu vẫn còn bứt rứt, có thể đổi sang thứ có tiếng cười hơn, như Paddington. Một câu tự nhắc có ích: "Mình xem để nghỉ, không phải để xem cho hết."
Sau vài tối, bạn sẽ thấy mình hợp nhánh nào: đồ ăn, thiên nhiên, anime, hay hài nhẹ. Lúc đó cụm từ "phim chữa lành" sẽ ít cần hơn, vì bạn đã có danh sách riêng cho từng kiểu mệt của mình. Có người ghi luôn vào ghi chú điện thoại ba dòng: mệt đầu thì xem gì, nhớ nhà thì xem gì, muốn cười thì xem gì. Tối nào đuối sức, chỉ cần mở ghi chú ra, khỏi phải lướt nửa tiếng giữa hàng trăm ảnh bìa rồi bỏ cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Phim chữa lành có phải là một thể loại phim chính thức không?
Không. Đây là cách nói đời thường của người xem, không phải thể loại được dùng trong phân loại điện ảnh. Nó gom nhiều kiểu khác nhau như phim đồ ăn, anime lát cắt cuộc sống, phim tài liệu thiên nhiên và hài nhẹ, có chung cảm giác dịu sau khi xem.
Phim chữa lành có giúp hết buồn hay hết mệt không?
Phim có thể giúp một buổi tối dễ chịu hơn và kéo đầu óc ra khỏi vòng suy nghĩ lặp lại, nhưng không hứa được chuyện hết buồn. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần hoặc ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc, nên nói với người thân và tìm tới cơ sở y tế.
Người mới nên bắt đầu với phim chữa lành nào?
Dễ nhất là những thứ có tập ngắn, giọng đều như Midnight Diner, Yuru Camp hoặc một tập phim tài liệu thiên nhiên. Nếu thích phim lẻ, Little Forest hay Paddington là hai lối vào nhẹ nhàng, ít cảnh căng thẳng, hợp với một buổi tối mệt.
Vì sao xem phim được khen chữa lành mà lại thấy buồn hơn?
Vì chữ này bị gắn cả cho những phim nhịp chậm nhưng nội dung nặng như mất người thân hay chia ly. Trước khi xem, nên đọc tiền đề và tự hỏi lúc này mình có chịu được cảnh buồn không, nếu không thì chọn phim mà chuyện tệ nhất chỉ là chuyện nhỏ.
Xem phim chữa lành mỗi tối có sao không?
Xem mỗi tối một tập ngắn để nghỉ thì không có gì đáng ngại. Đáng để ý là khi ta phải xem tới khuya mới quên được một chuyện nào đó, hoặc bỏ ngủ, bỏ gặp người khác để xem, lúc đó nên xem lại thói quen và nói chuyện với ai đó.