Một phim nhẹ nhàng hoàn toàn có thể có đoạn buồn thật, và xem xong vẫn thấy lòng nhẹ đi, vì nỗi buồn trong phim được đặt trong một khung ấm: có người ở bên, có đời sống tiếp tục, không ai bị bỏ lại một mình với nó. Departures (một nghệ sĩ cello về quê làm nghề khâm liệm), Still Walking và Our Little Sister của Kore-eda Hirokazu là ba ví dụ hay được nhắc: đều chạm tới mất mát, mà cảm giác đọng lại là ấm. Có điều, phim buồn mà nhẹ với người này vẫn có thể nặng với người đang ở đúng hoàn cảnh ấy.
Bài đi qua: buồn nhẹ khác buồn nặng ở đâu, những cách phim giữ cho nỗi buồn không đè người xem, vài tác phẩm có thật đặt vào một bảng, lúc nào nỗi buồn trong phim không còn nhẹ với mình, những cái hay nhầm, cách xem cho êm, và khi nào nên đổi sang thứ khác.
Một buổi chiều ở góc quán cà phê có máy chiếu
Có một quán cà phê nhỏ trong hẻm, chiều nào vắng khách thì chủ quán chiếu một phim lên bức tường trắng, tiếng nhỏ, ai muốn xem thì xem. Một cậu thanh niên ngồi ở góc trong, gọi ly cà phê đá, định ngồi một lúc cho qua cơn mệt sau buổi phỏng vấn trượt. Hôm ấy quán chiếu Departures. Cậu xem từ giữa phim, rồi ở lại tới cuối. Có đoạn cậu phải quay mặt ra cửa sổ vì cay mắt. Lúc đứng dậy trả tiền, cậu lại thấy người nhẹ hơn lúc bước vào.
Cậu thấy lạ: phim về nghề khâm liệm, về những đám tang, mà sao xem xong không nặng? Câu hỏi đó chạm đúng một điều nhiều người cảm thấy mà khó gọi tên. Phim "chữa lành" không có nghĩa là phim không buồn. Nhiều phim được người xem nhớ lâu nhất trong nhóm này lại là phim có những đoạn làm ta rơi nước mắt.
Hiểu vì sao lại như vậy giúp ta chọn đúng hơn: lúc nào nên mở một phim buồn mà ấm, lúc nào nên để dành, và vì sao cùng một phim mà người này thấy nhẹ, người kia thấy nặng.
Buồn nhẹ khác buồn nặng ở chỗ nào
Một phim buồn nặng thường làm ta thấy bất lực: điều tệ xảy ra, không ai giúp được, nhân vật bị bỏ lại một mình, và phim dừng ở đó. Ta tắt màn hình với cảm giác như vừa bị đẩy xuống nước. Một phim nhẹ nhàng có đoạn buồn thì khác. Điều buồn có thể vẫn tệ như vậy, nhưng có ai đó ở cạnh nhân vật, có một bữa cơm tiếp theo, một buổi sáng tiếp theo. Nỗi buồn được đặt vào dòng đời, không đứng tách riêng.
Cách quay và cách kể cũng khác. Phim buồn nặng hay dồn nỗi đau vào một cảnh lớn, nhạc dâng cao, cận mặt người khóc. Phim nhẹ nhàng có đoạn buồn thường để nỗi buồn đi qua lặng lẽ: một cái nhìn, một câu nói dở, một người đi rửa bát để khỏi ai thấy mình khóc. Vì lặng lẽ, người xem có chỗ để tự cảm, không bị ép.
Và quan trọng: phim nhẹ nhàng không lấy nỗi buồn làm đích. Nỗi buồn là một phần của câu chuyện về những người đang sống tiếp. Đó là lý do xem xong ta thường không nghĩ "buồn quá", mà nghĩ "thương họ quá", rồi nghĩ tới người nhà mình.
Những cách phim giữ cho nỗi buồn không đè người xem
Có đời thường xen giữa. Sau một cảnh buồn là cảnh nấu ăn, cảnh đi chợ, cảnh trẻ con chơi đùa. Nhịp đời thường ấy như một hơi thở, kéo người xem trở lại mặt đất.
Có tiếng cười nhỏ. Departures có những đoạn hài nhẹ ngay trong nghề nghiệp nặng nề của nhân vật. Tiếng cười không làm nhẹ nỗi mất mát, nhưng nhắc rằng con người vẫn sống được với nó.
Không có kẻ xấu để căm. Nỗi buồn đến từ đời, từ thời gian, từ những điều không nói ra, không đến từ ai đó độc ác. Ta không phải mang thêm cơn giận khi tắt phim.
Nhân vật được chăm sóc. Có ai đó nấu cho họ một bữa, ngồi cạnh họ, gọi họ về nhà. Thấy nhân vật được chăm sóc, người xem cũng thấy mình được chăm theo.
Kết không cắt ngang. Phim để lại một chút yên ở cuối thay vì một cú lật hay một cảnh đen. Không cần vui, chỉ cần không bỏ người xem lơ lửng.
Vài tác phẩm có thật: buồn ở đâu, nhẹ vì đâu
Bảng nói ở mức chung về chất buồn của từng phim, không kể diễn biến, không tiết lộ kết. Cột cuối giúp bạn biết lúc nào nên để dành.
| Tác phẩm | Chất buồn | Vì sao vẫn nhẹ | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Departures | Tang lễ, mất mát, chuyện cha con | Có hài nhẹ, có nhạc cello, có sự tôn trọng người đã khuất | Không hợp người vừa mất người thân |
| Still Walking | Gia đình tụ về ngày giỗ người con cả, nhiều điều không nói | Rất nhiều cảnh nấu ăn, trò chuyện đời thường | Chậm, hợp chiều thảnh thơi |
| Our Little Sister | Mở bằng đám tang người cha | Ba chị em đón em gái, ngôi nhà cũ, những mùa trong năm | Phần lớn là ấm, hợp nhiều lúc |
| Little Forest | Nỗi nhớ người mẹ và lý do về quê | Đồ ăn, mùa vụ, thiên nhiên | Nhớ mẹ nhiều thì có thể cay mắt |
| Natsume Yuujinchou | Chuyện những yêu quái cô đơn, cậu bé từng mồ côi | Mỗi tập khép lại bằng một sự tử tế | Một số tập buồn, xem một tập rồi dừng |
Danh sách chỉ là ví dụ. Điều đáng lấy từ bảng là cách đọc: mỗi khi định xem một phim được khen "nhẹ nhàng, sâu lắng", tự điền ba cột ấy cho nó trước khi bấm.
Khi nỗi buồn trong phim không còn nhẹ với mình
Một phim buồn mà ấm với người xem bình thường có thể rất nặng với người đang sống đúng nỗi buồn đó. Người vừa mất cha xem phim về đám tang người cha; người đang chăm mẹ ốm xem phim có cảnh người mẹ nằm viện; người vừa chia tay xem phim về một mối tình dang dở. Phim không sai, chỉ là nó chạm quá gần.
Không có quy tắc chung về việc bao lâu thì "xem được". Có người thấy xem phim về mất mát giúp họ khóc được, sau nhiều tuần không khóc nổi. Có người thì cần tránh hẳn một thời gian. Cách đơn giản là lắng nghe mình: đọc tóm tắt thấy tim thắt lại, thấy không muốn, thì để dành. Không ai bắt ta phải dũng cảm với một bộ phim.
Nếu đang ở giai đoạn đầu của một mất mát, phim hợp hơn thường là phim nhẹ hẳn, không có chủ đề trùng với chuyện của mình: phim tài liệu thiên nhiên, chương trình nấu ăn, hoạt hình hiền. Những phim buồn mà ấm, để sau, khi bạn thấy mình muốn nhìn lại. Lúc đó, xem cùng một người cũng từng thương người đã khuất có khi là một cách cùng nhau nhớ, nhẹ hơn là nhớ một mình.
Hay nhầm khi chọn phim nhẹ nhàng có đoạn buồn
Ba cái nhầm dưới đây biến một phim đáng xem thành một buổi tối khó chịu.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Mở phim buồn mà ấm lúc nửa đêm một mình | Khóc xong không có ai, không có việc gì kéo mình ra, khó ngủ | Xem vào chiều cuối tuần, có người ở gần hoặc ở nơi có người như quán quen |
| Giới thiệu phim cho bạn đang có chuyện buồn mà không nói trước | Bạn có thể đang ở đúng hoàn cảnh trong phim | Nói rõ: phim này có đoạn về mất người thân, bạn xem lúc nào thấy được |
| Nghĩ đã "chữa lành" thì không được buồn | Kỳ vọng sai làm người xem thấy mình có lỗi khi khóc | Nhắc mình: khóc vì phim là bình thường, có khi còn tốt |
Nói chung, phim buồn mà ấm cần ba thứ: thời gian rảnh, sức vừa đủ, và một chỗ để rơi vào sau khi phim hết. Thiếu một trong ba, để dành hôm khác.
Xem một phim có đoạn buồn cho êm
Khi đã quyết định xem, mấy bước dưới giúp nỗi buồn trong phim đi qua dễ hơn và để lại phần ấm.
- Chọn giờ: chiều hoặc đầu tối, không phải sát giờ ngủ.
- Chọn chỗ: phòng khách có đèn ấm, hoặc một quán quen yên tĩnh như cậu thanh niên ở đầu bài. Tránh xem trên điện thoại khi đã nằm trên giường.
- Để sẵn nước, khăn giấy, và cho phép mình dừng giữa chừng nếu thấy quá sức.
- Phim hết, đừng chuyển ngay sang phim khác hay lướt mạng. Ngồi yên vài phút, uống nốt ly nước.
- Làm một việc nhỏ có thật: rửa cái ly, gọi cho mẹ, đi một vòng quanh khu phố. Việc nhỏ đó đặt cảm xúc của phim xuống đất.
Cậu thanh niên trong quán cà phê, sau khi trả tiền, đã nhắn tin cho bố một câu hỏi thăm. Bố cậu trả lời bằng một cái ảnh bữa cơm ở quê. Phim không làm việc đó thay cậu, nhưng đã nhắc cậu làm.
Nếu thấy nặng thì đổi sang gì, và khi nào cần người thật
Nếu đang xem mà thấy nặng hơn chứ không nhẹ đi, dừng lại không có gì sai. Đổi sang một thứ nhịp vui hơn như Paddington, một sitcom quen, hoặc một tập phim tài liệu thiên nhiên. Để phim buồn mà ấm cho một ngày khác, có khi vài tháng sau, khi xem lại bạn sẽ thấy nó khác hẳn.
Cũng có lúc nỗi buồn không đến từ phim mà phim chỉ khơi nó lên. Nếu thấy mình buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không còn thiết làm những việc thường ngày, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói với một người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115, và đừng ở một mình. Phim có thể ở cạnh ta trong một buổi chiều, nhưng không thay được một người thật hay một chuyên gia.
Với những ngày bình thường, phim buồn mà ấm là một món quà: nó cho ta được buồn một chút trong một khung an toàn, rồi đứng dậy với lòng mềm hơn. Chọn đúng lúc, nó là một trong những trải nghiệm xem phim đáng giá nhất.
Câu hỏi thường gặp
Phim chữa lành có được có đoạn buồn không?
Có. Nhiều phim được gọi là nhẹ nhàng có những đoạn buồn thật về mất mát hay chia ly, như Departures hay Still Walking. Chúng vẫn nhẹ vì nỗi buồn được đặt trong một khung ấm, có người bên cạnh và đời sống tiếp tục, không bỏ người xem lại một mình trong nỗi buồn ấy.
Vì sao xem phim buồn xong lại thấy nhẹ người?
Phim cho ta được buồn trong một khung an toàn, cảm xúc được gọi tên và đi qua thay vì bị dồn nén. Những phim buồn mà ấm còn có đời thường, tiếng cười nhỏ và sự chăm sóc giữa các nhân vật, nên cảm giác đọng lại là thương chứ không phải nặng.
Vừa mất người thân có nên xem phim về mất mát không?
Tuỳ người. Có người thấy giúp họ khóc được, có người cần tránh hẳn một thời gian. Lắng nghe mình: đọc tóm tắt thấy không muốn thì để dành. Giai đoạn đầu, phim nhẹ hẳn như phim thiên nhiên hay chương trình nấu ăn thường hợp hơn.
Nên xem phim buồn mà ấm vào lúc nào?
Hợp nhất là chiều hoặc đầu tối cuối tuần, khi có thời gian rảnh, sức vừa đủ và có người ở gần. Tránh xem một mình lúc nửa đêm trên giường, vì khóc xong không có gì kéo mình ra và dễ mất ngủ.
Đang xem thấy quá buồn thì có nên tắt không?
Nên, nếu thấy nặng hơn chứ không nhẹ đi. Dừng giữa chừng không có gì sai, có thể đổi sang hài nhẹ hay phim tài liệu thiên nhiên và để dành phim kia cho lúc khác. Nếu buồn kéo dài nhiều tuần, hãy nói với người thân hoặc tìm tới cơ sở y tế.