Muốn biết một phim có hợp tâm trạng lúc này không, chỉ cần đọc kỹ hai ba dòng tóm tắt và xem khoảng ba mươi giây đầu đoạn giới thiệu: tóm tắt cho biết phim mở bằng chuyện gì (một chuyến về quê hay một đám tang), đoạn giới thiệu cho biết nhịp, nhạc và độ căng. Ví dụ, chỉ dòng tiền đề của Departures (một nghệ sĩ cello mất việc, về quê làm nghề khâm liệm) đã báo trước đây là phim chạm tới cái chết, dù giọng phim ấm; còn Paddington (gấu nhỏ từ Peru tới London) báo một phim vui nhẹ.
Bài đi theo một buổi sáng chọn phim cho người mẹ vừa ốm dậy, qua: tóm tắt nói được gì, những chữ trong tóm tắt cần để ý, đọc đoạn giới thiệu thế nào, những cái bẫy của đoạn giới thiệu, nhãn tuổi và độ dài, một quy trình năm phút, và vài ví dụ đọc thử.
Buổi sáng chọn phim cho mẹ vừa ốm dậy
Cô con gái về quê chăm mẹ sau một trận ốm. Mẹ đã khoẻ hơn nhưng còn yếu, chưa làm vườn được, ngồi ở bậc thềm phơi nắng sáng mà buồn tay buồn chân. Cô mở máy tính bảng, định tìm một phim cho mẹ xem buổi chiều. Cô biết mẹ không chịu được cảnh bệnh viện, không thích phim ồn, nghe hơi kém, và dễ xúc động.
Lần trước, cô mở một phim được giới thiệu là "ấm áp, cảm động" và chỉ mười phút sau đã có cảnh người mẹ trong phim nằm viện. Mẹ cô lặng đi, rồi bảo thôi tắt. Cô hiểu ra rằng hai chữ "ấm áp" trên ảnh bìa không nói được điều cô cần biết.
Lần này, cô dành năm phút đọc kỹ tóm tắt và xem một đoạn giới thiệu trước khi gọi mẹ vào. Năm phút ấy tránh được một buổi chiều buồn, và đó là thói quen đáng học cho bất kỳ ai chọn phim cho người đang yếu, đang buồn, hay chính mình lúc đang mệt.
Hai dòng tóm tắt nói được những gì
Tóm tắt phim thường chỉ có vài câu, nhưng đọc kỹ thì nó cho biết ba thứ. Thứ nhất là biến cố mở đầu: phim bắt đầu bằng một chuyến đi, một lần chuyển nhà, một lần mất việc, hay một cái chết. Biến cố mở đầu nói rất nhiều về sắc độ của cả phim. Phim mở bằng tang lễ thì rất có thể có nhiều đoạn nói về mất mát, dù sau đó có ấm lên.
Thứ hai là bối cảnh: một ngôi làng quê, một quán ăn, một bệnh viện, một chiến trường. Bối cảnh cho biết những cảnh ta sẽ thấy nhiều nhất. Người sợ cảnh bệnh viện chỉ cần thấy chữ bệnh viện trong tóm tắt là biết nên cân nhắc.
Thứ ba là mối quan hệ trung tâm: mẹ con, vợ chồng, bạn bè, người lạ. Phim xoay quanh mẹ con có thể rất hợp hoặc rất khó với người đang có chuyện với mẹ. Đọc tóm tắt chậm lại một chút ở ba điểm này, rồi hỏi: người xem lúc này có chịu được biến cố đó, bối cảnh đó, mối quan hệ đó không.
Những chữ trong tóm tắt cần để ý
Không phải chữ nào cũng là cảnh báo. Bảng dưới gom những chữ hay gặp và điều chúng thường báo trước, để chọn cho đúng người đúng lúc.
| Chữ hay gặp | Thường báo trước | Hợp lúc nào |
|---|---|---|
| Tang lễ, mất đi, qua đời, ngày giỗ | Phim chạm tới cái chết, nhiều đoạn buồn | Khi có sức, muốn được khóc; không hợp người vừa mất người thân |
| Bệnh, bệnh viện, chẩn đoán | Có cảnh nằm viện, chăm người ốm | Không hợp người đang ốm hay đang chăm người ốm |
| Chiến tranh, loạn lạc, sống sót | Có cảnh bạo lực, mất mát lớn | Để dành cho lúc tỉnh táo, không phải buổi tối mệt |
| Về quê, mùa vụ, nấu ăn, quán nhỏ | Nhịp chậm, đời thường | Phần lớn lúc mệt, nhớ nhà |
| Hành trình, chuyến đi, mùa hè | Có chuyển động, phong cảnh, thường vui | Cuối tuần, xem cùng người khác |
| Bí ẩn, bí mật, biến mất | Có căng thẳng, phải đoán | Không hợp lúc cần nghỉ đầu |
Có những phim có chữ "tang lễ" mà vẫn rất ấm, như Our Little Sister mở bằng đám tang của người cha đã rời nhà từ lâu, rồi phần lớn thời lượng là những ngày ấm áp của mấy chị em trong ngôi nhà cũ. Bảng không bảo bạn tránh, chỉ giúp bạn biết trước để chọn đúng lúc.
Đọc ba mươi giây đầu đoạn giới thiệu
Nghe nhạc trước khi nhìn hình. Nhạc piano, đàn dây chậm, tiếng môi trường báo phim nhịp chậm. Nhạc trống dồn, tiếng gầm, tiếng nổ báo phim căng. Nhạc buồn kéo dài từ đầu tới cuối thường báo phim nhiều nước mắt.
Đếm nhịp cắt cảnh. Đoạn giới thiệu cắt nhanh từng giây một thường thuộc phim hành động, phim kịch tính. Đoạn để một cảnh nằm yên vài giây thường thuộc phim chậm.
Để ý màu và ánh sáng. Nhiều cảnh nắng ấm, bếp, vườn, bàn ăn là dấu hiệu tốt cho người cần dịu. Nhiều cảnh đêm, mưa lạnh, hành lang bệnh viện thì nên đọc kỹ thêm.
Nghe thoại có rõ, có dày không. Với người nghe kém hay người lớn tuổi, phim thoại dày phụ đề nhiều dòng sẽ mệt. Đoạn giới thiệu cho nghe thử giọng và nhịp thoại.
Nhìn nét mặt người trong phim. Đoạn giới thiệu toàn cảnh người cười, ăn, đi dạo thường báo một phim dễ chịu. Nhiều cảnh người khóc, người nằm, người nhìn xa lặng lẽ thì phim nặng hơn. Đây là dấu hiệu thô nhưng nhanh, nhất là khi không hiểu tiếng của phim.
Những cái bẫy của đoạn giới thiệu
Đoạn giới thiệu được cắt để hấp dẫn, không phải để trung thực. Có phim rất buồn mà đoạn giới thiệu chỉ lấy những cảnh vui; có phim nhẹ nhàng mà đoạn giới thiệu ghép nhạc kịch tính cho cuốn. Vì vậy đừng dựa vào đoạn giới thiệu một mình, luôn đọc thêm tóm tắt.
Xem hết đoạn giới thiệu dễ bị lộ nội dung. Nhiều đoạn giới thiệu dài kể gần hết phim, kể cả những bước ngoặt. Ba mươi giây đầu thường đủ để biết nhịp và giọng; muốn giữ bất ngờ thì dừng ở đó.
Đoạn giới thiệu bản lồng tiếng và bản gốc khác nhau. Giọng lồng tiếng có thể làm phim nghe vui hơn hoặc ồn hơn bản gốc. Nếu định xem bản nào, nghe thử đúng bản ấy.
Ảnh bìa là một cái bẫy khác. Ảnh bìa có khi chọn khoảnh khắc tươi sáng nhất của một phim buồn. Đừng chọn chỉ vì ảnh đẹp.
Nhãn tuổi, độ dài và cách xem
Ngoài tóm tắt và đoạn giới thiệu, có ba thông tin nhỏ mà hữu ích. Thứ nhất là nhãn phân loại theo tuổi. Ở mức nguyên lý, nhãn cho biết phim có cảnh bạo lực, ngôn từ hay chủ đề người lớn ở mức nào. Phim dán nhãn cho mọi lứa tuổi không đảm bảo là nhẹ nhàng, nhưng phim dán nhãn người lớn thì gần như chắc có những cảnh mà người đang mệt nên biết trước.
Thứ hai là độ dài. Một phim lẻ hơn hai tiếng xem vào buổi chiều cho người vừa ốm dậy sẽ khiến họ mỏi lưng, mỏi mắt. Một phim bộ tập ngắn thì xem một tập rồi nghỉ, có khi hợp hơn. Thời lượng thường được ghi ngay cạnh tóm tắt.
Thứ ba là phụ đề hay lồng tiếng. Người lớn tuổi mắt kém thì phụ đề nhỏ là trở ngại lớn; người nghe kém thì lồng tiếng nói nhanh cũng khó. Kiểm tra trước có phụ đề cỡ lớn không, có bản lồng tiếng không. Với người mẹ trong câu chuyện, một phim có lồng tiếng chậm rãi và âm lượng đều có khi quan trọng hơn chính nội dung phim.
Quy trình năm phút trước khi bấm xem
Gói tất cả lại thành một quy trình ngắn, làm được ngay trên máy tính bảng ngoài bậc thềm.
- Đọc tóm tắt chậm, gạch chân trong đầu ba thứ: biến cố mở đầu, bối cảnh, mối quan hệ trung tâm.
- Đối chiếu với người sẽ xem: có chữ nào trong bảng ở trên đụng đúng chuyện của họ không.
- Xem ba mươi giây đầu đoạn giới thiệu, nghe nhạc, đếm nhịp cắt, để ý màu.
- Kiểm tra độ dài, nhãn tuổi, phụ đề hoặc lồng tiếng.
- Nếu vẫn chưa chắc, xem năm phút đầu của chính bộ phim trước khi gọi người kia vào.
Năm phút này nghe có vẻ cầu kỳ, nhưng so với một buổi chiều buồn hay một tối mất ngủ, nó rất rẻ. Làm vài lần sẽ thành phản xạ, chỉ mất một hai phút. Một câu nói mẫu khi gọi người kia vào: "Con xem trước rồi, phim này vui, không có cảnh bệnh viện đâu mẹ." Biết trước như vậy, người xem cũng yên tâm hơn khi ngồi xuống.
Đọc thử vài tiền đề có thật
Để thấy cách làm trong thực tế, dưới đây là vài tiền đề nói ở mức chung, kèm điều chúng báo trước. Không tiết lộ diễn biến phía sau.
- Departures: nghệ sĩ cello mất việc về quê, nhận làm nghề khâm liệm. Báo trước: nhiều cảnh tang lễ, giọng ấm, có lúc hài nhẹ. Hợp khi có sức, không hợp người vừa mất người thân.
- Still Walking: gia đình tụ về nhân ngày giỗ người con trai cả. Báo trước: không khí gia đình nhiều điều không nói ra, buồn lặng. Hợp người thích phim gia đình chậm.
- Little Forest: cô gái về quê tự trồng và nấu ăn theo mùa. Báo trước: nhịp chậm, đồ ăn, có nỗi nhớ mẹ. Hợp phần lớn lúc mệt.
- Kiki's Delivery Service: cô phù thuỷ mười ba tuổi tự lập ở thành phố ven biển. Báo trước: hoạt hình hiền, có một đoạn nhân vật buồn nản nhưng không nặng. Hợp cả nhà.
- Paddington: chú gấu nhỏ từ Peru tới London tìm nhà. Báo trước: vui, có vài đoạn phiêu lưu hồi hộp nhẹ. Hợp người vừa ốm dậy cần cười.
Với người mẹ ở bậc thềm, cô con gái chọn Paddington cho buổi chiều đầu, để dành Little Forest cho hôm sau. Hai mẹ con xem xong còn bàn nhau làm món mứt cam.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một phim có buồn không trước khi xem?
Đọc kỹ tóm tắt và để ý biến cố mở đầu: phim mở bằng tang lễ, bệnh tật hay chia ly thì thường có nhiều đoạn buồn. Xem thêm ba mươi giây đầu đoạn giới thiệu để nghe nhạc và nhìn màu, nhạc buồn kéo dài thường báo phim nhiều nước mắt.
Có nên tin vào chữ ấm áp, cảm động trên ảnh bìa không?
Không nên tin một mình. Hai chữ này được dùng cho cả phim về bệnh hiểm nghèo hay chia ly, vốn có thể làm người đang yếu thấy nặng hơn. Luôn đọc tóm tắt để biết phim mở bằng chuyện gì trước khi chọn.
Xem đoạn giới thiệu có bị lộ nội dung phim không?
Có thể, vì nhiều đoạn giới thiệu dài kể gần hết phim, kể cả những bước ngoặt. Ba mươi giây đầu thường đủ để biết nhịp, nhạc và giọng phim. Nếu muốn giữ bất ngờ, dừng ở đó và đọc tóm tắt ngắn thay vì xem hết.
Chọn phim cho người lớn tuổi cần để ý gì ngoài nội dung?
Để ý độ dài để người xem không mỏi lưng, mỏi mắt, và kiểm tra có phụ đề cỡ lớn hay bản lồng tiếng nói chậm không. Người nghe kém cần âm lượng đều và thoại rõ, người mắt kém thì phụ đề nhỏ là trở ngại lớn.
Phim có nhãn cho mọi lứa tuổi có chắc là nhẹ nhàng không?
Không chắc. Nhãn tuổi cho biết mức độ bạo lực, ngôn từ và chủ đề người lớn, nhưng phim cho mọi lứa tuổi vẫn có thể có đoạn buồn hoặc hồi hộp. Nhãn là một thông tin hữu ích, cần đọc kèm tóm tắt và đoạn giới thiệu.