XemNhe.comXem Nhẹ
Xem có chừng mực

Xem tivi nhiều có hại không: mắt, cổ, lưng và cách ngồi xem cho đỡ mỏi

Cái mệt khi xem nhiều thường đến từ ngồi lâu một tư thế, ít chớp mắt và phòng quá tối. Cách đặt ghế, màn hình, ánh sáng và đứng dậy giữa chừng để xem mà đỡ mỏi.

Sunlit garden path in front of a small Vietnamese house, an old man in an ash grey cardigan steps outside stretching his back, empty armchair and dark television behind him, viewed from the porch

Xem tivi nhiều thường không hại theo kiểu "tivi làm hỏng mắt", mà mệt vì những thứ đi kèm: ngồi một tư thế quá lâu, mắt nhìn chăm chú nên chớp ít và khô, cổ cúi hay ngẩng suốt buổi, phòng tối om khiến mắt phải gồng. Chỉnh chỗ ngồi, đặt màn hình ngang tầm mắt, để phòng có ánh sáng dịu, và đứng dậy đi lại sau mỗi tập hay mỗi chương trình là những việc giúp xem lâu mà đỡ mỏi hơn hẳn.

Bài đi qua: cái mệt thật sự đến từ đâu, chuyện mắt, chuyện cổ và lưng, ngồi một chỗ quá lâu, ánh sáng phòng và độ sáng màn hình, xem tivi khác xem điện thoại thế nào, và những điều nhiều người tin mà không hẳn đúng. Bài không thay lời khám của thầy thuốc; nếu đau hay mờ mắt kéo dài, nên đi khám.

Cái mệt thật sự đến từ đâu

Ông cụ hàng xóm ngồi xem tivi từ sáng, tới trưa đứng dậy thấy lưng cứng, cổ mỏi, mắt cay. Cô nhân viên văn phòng cuối tuần nằm xem phim trên điện thoại cả buổi chiều, tối thấy vai nhức, đầu nặng. Cả hai đều hỏi: xem tivi, xem điện thoại nhiều có hại không?

Câu trả lời thực tế là cái mệt hiếm khi đến từ bản thân màn hình. Nó đến từ cách chúng ta xem. Ngồi yên một tư thế hàng giờ thì cơ nào cũng mỏi, dù đang xem phim, đọc sách hay ngồi đan len. Nhìn chăm chú vào một điểm thì mắt chớp ít đi, nên dễ khô và cay. Cổ cúi xuống màn hình nhỏ hay ngẩng lên màn hình treo cao lâu thì vai gáy căng. Phòng tối om chỉ có màn hình sáng thì mắt phải điều chỉnh liên tục.

Tin tốt là những thứ đó đều chỉnh được mà không cần bỏ xem. Phần lớn chỉ là đổi chỗ ngồi, đổi ánh sáng, và nhớ đứng dậy. Với trẻ em thì chuyện khác, vì các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế thời lượng, càng nhỏ càng ít; bài này nói chủ yếu về người lớn và người cao tuổi.

Mắt: những gì đáng để ý

Mắt khô, cay vì chớp ít. Khi tập trung xem, ta chớp mắt ít hơn bình thường mà không hay biết. Cuối mỗi tập, nhìn ra xa một lúc, chớp mắt chậm vài lần, nhìn ra cửa sổ hay góc phòng xa. Thói quen nhỏ đó giúp mắt đỡ cay hơn.

Ngồi xa vừa đủ để thấy rõ mà không nheo. Không có một con số khoảng cách đúng cho mọi nhà vì còn tuỳ cỡ màn hình và mắt từng người. Cách thử đơn giản: ngồi chỗ thấy rõ toàn bộ màn hình mà không phải đảo mắt quá nhiều, không phải nheo để đọc phụ đề.

Độ sáng màn hình vừa với phòng. Màn hình chói hơn hẳn xung quanh làm mắt mỏi nhanh. Buổi tối giảm độ sáng màn hình, ban ngày kéo rèm nếu nắng chiếu thẳng vào màn hình thay vì tăng độ sáng lên tối đa.

Khi nào nên đi khám. Nhìn mờ kéo dài, đau mắt, đỏ mắt không đỡ sau khi nghỉ, hay phải nheo mắt nhiều hơn trước là lúc nên tới cơ sở y tế kiểm tra mắt. Với người cao tuổi, ngồi ngày càng sát màn hình có thể là dấu hiệu mắt kém đi, không phải thói quen xấu.

Cổ, vai và lưng

Màn hình treo quá cao là lỗi rất phổ biến ở phòng khách: tivi gắn tường cao như treo tranh, người ngồi sofa phải ngẩng lên suốt buổi. Cổ ngửa ra sau lâu thì gáy mỏi. Nếu được, đặt màn hình sao cho khi ngồi thẳng, mắt nhìn vào khoảng giữa hoặc hơi trên giữa màn hình, không phải ngẩng cao.

Ngược lại, điện thoại và máy tính bảng kéo cổ cúi xuống. Xem phim trên điện thoại đặt trên đùi hàng giờ là cổ gập gần như suốt thời gian đó. Dựng máy lên một cái giá hay chồng sách cho cao bằng tầm mắt giúp nhiều. Nằm nghiêng xem điện thoại cũng làm một bên vai, một bên cổ chịu lực lâu; đổi bên, hoặc ngồi dậy tựa lưng.

Sofa quá mềm, lún sâu làm lưng cong và khó đứng dậy, nhất là với người lớn tuổi. Chỗ ngồi xem lâu nên có tựa lưng chắc, có thể kê một cái gối nhỏ sau thắt lưng. Chân đặt chạm sàn hoặc gác lên ghế thấp, không treo lơ lửng hay vắt chéo suốt buổi.

Nếu đã thấy nhức vai gáy sau mỗi buổi xem, thử đổi một thứ mỗi lần để biết thủ phạm: hôm nay hạ màn hình, hôm sau đổi ghế, hôm sau nữa kê gối sau lưng. Đổi tất cả cùng lúc thì đỡ mà không biết vì đâu. Còn nếu đau kéo dài, tê tay, đau lan xuống lưng dù đã chỉnh tư thế, nên đi khám thay vì tự chịu.

Đứng dậy giữa chừng: làm thành nếp

Ngồi lâu một chỗ là thứ khó tránh nhất khi xem, nhưng cũng dễ sửa nhất nếu có mốc.

  1. Lấy mốc cuối mỗi tập phim hoặc mỗi chương trình làm lúc đứng dậy, không cần đồng hồ.
  2. Đứng lên, vươn vai, xoay cổ chậm vài vòng, duỗi lưng.
  3. Đi lại một chút: rót cốc nước, ra hiên nhìn trời, tưới cây, đi vệ sinh.
  4. Nếu xem phim lẻ dài, dừng một lần ở khoảng giữa phim, lúc cảnh chuyển, không phải ở đoạn gay cấn.
  5. Người cao tuổi đứng dậy từ từ, vịn tay vào tay ghế, tránh đứng bật dậy sau khi ngồi lâu.
  6. Nếu xem cùng người khác, người đứng dậy trước rủ người kia đi cùng, đổi mỗi lần một người nhắc.

Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đứng dậy sau mỗi tập vừa giúp cơ thể đỡ mỏi, vừa tạo một điểm dừng tự nhiên để tự hỏi mình có muốn xem tiếp không. Nhiều người nhận ra, đứng lên rồi thì không cần ngồi lại nữa.

Ánh sáng phòng và độ sáng màn hình

Ánh sáng trong phòng ảnh hưởng tới độ mỏi mắt nhiều hơn người ta nghĩ. Bảng dưới gợi ý theo từng lúc trong ngày.

Lúc xemHay gặpChỉnh thế nào
Ban ngày có nắngNắng chiếu vào màn hình, chói, phải tăng sángKéo rèm phía nắng chiếu, xoay ghế hoặc màn hình tránh cửa sổ phía sau người xem
Chiều tốiTrời tối dần mà quên bật đèn, phòng chỉ còn màn hìnhBật một đèn dịu, đặt lệch sang bên hoặc phía sau màn hình
Đêm khuyaTắt hết đèn cho giống rạp, mắt mỏi nhanhGiữ một đèn nhỏ ánh vàng, giảm độ sáng màn hình
Xem trên điện thoại trong phòng tốiMàn hình nhỏ sáng gắt sát mặtGiảm độ sáng, bật đèn ngủ nhỏ, cầm xa hơn một chút

Nguyên tắc chung: chênh lệch giữa màn hình và xung quanh càng ít, mắt càng đỡ phải gồng. Không cần đèn sáng trưng, chỉ cần phòng không tối om.

Tivi, máy tính bảng hay điện thoại: khác nhau ở đâu

Cùng một bộ phim, xem trên màn hình nào cũng để lại cái mỏi khác nhau. Không có màn hình nào "tốt" tuyệt đối, chỉ có cách dùng hợp hay không hợp với từng cái.

Màn hìnhHay mỏi ở đâuXem cho đỡ mỏi
Tivi phòng kháchCổ ngẩng nếu treo cao, ngồi sofa lún lâuMàn hình ngang tầm mắt, ghế có tựa chắc, đứng dậy sau mỗi tập
Máy tính bảngCầm tay mỏi cổ tay, đặt trên đùi thì cúi cổDựng lên giá hoặc gối ôm, đặt xa hơn một chút
Điện thoạiMàn hình nhỏ, cầm gần, cổ cúi, phụ đề nhỏ khó đọcDành cho tập ngắn, xem lâu thì chuyển sang màn hình lớn
Máy tính xách tayMàn hình thấp, ngồi khom lưng trên giường hay sofaKê máy cao lên, ngồi tựa lưng, không ôm máy trên bụng

Người làm văn phòng đã nhìn màn hình máy tính cả ngày thì buổi tối càng nên chọn màn hình lớn ở khoảng cách xa, như tivi phòng khách, thay vì tiếp tục cúi vào điện thoại. Mắt được nhìn xa hơn, cổ được thẳng hơn, và việc xem cũng tách hẳn khỏi tư thế làm việc ban ngày.

Xem nhiều sau một ngày đã nhìn màn hình

Với nhiều người đi làm, xem phim buổi tối không phải là lần đầu trong ngày mắt nhìn màn hình. Tám chín tiếng trước máy tính, giờ nghỉ trưa lướt điện thoại, trên xe về đọc tin nhắn, rồi tối lại ngồi trước tivi. Mắt và cổ không được nghỉ từ sáng tới đêm, nên mỏi ở buổi xem tối thường là mỏi dồn của cả ngày.

Vì vậy, chỉnh cách xem buổi tối cũng nên đi kèm chút nghỉ trước đó. Về tới nhà, cho mắt và người một khoảng không màn hình: tắm, nấu ăn, ra ban công, đi bộ một vòng. Chỉ nửa tiếng như vậy thôi, buổi xem sau đó đã dễ chịu hơn hẳn so với bước từ bàn làm việc thẳng sang sofa.

Nếu đã rất mỏi mắt, buổi tối chọn thứ ít đòi hỏi đọc: phim nói tiếng mình hiểu không cần phụ đề, chương trình có hình chậm, hay chỉ nghe một tập chương trình âm thanh mà không nhìn gì. Đôi khi nghỉ mắt tốt nhất là nhắm lại và nghe, chứ không phải đổi sang một màn hình khác.

Những điều nhiều người tin mà không hẳn đúng

Nhiều người lớn lên với lời dặn "ngồi gần tivi hỏng mắt". Điều chắc hơn là ngồi quá gần thì mỏi, phải đảo mắt nhiều, và trẻ ngồi sát màn hình đôi khi là vì mắt đã nhìn xa kém, cần đi khám chứ không chỉ cần mắng. Nếu thấy con hay người già trong nhà cứ ngồi sát lại, đưa đi khám mắt là việc đúng hơn.

Một niềm tin khác là "xem tivi nằm thì hại hơn ngồi". Nằm xem không có gì sai nếu cổ được kê thẳng, không gập, và thỉnh thoảng đổi tư thế. Cái hại nằm ở chỗ giữ một tư thế xấu quá lâu, nằm hay ngồi đều vậy.

Và có người nghĩ chỉ cần xem phim nhẹ nhàng thì xem bao lâu cũng được. Nội dung nhẹ giúp đầu óc dịu, nhưng cơ thể ngồi yên năm tiếng vẫn là ngồi yên năm tiếng. Xem nhẹ nhàng mà có chừng mực là cả hai: thứ mình xem dễ chịu, và cách mình xem cũng không làm mình mệt thêm.

Câu hỏi thường gặp

Xem tivi nhiều có làm hỏng mắt không?

Thường cái gặp nhiều là mỏi mắt, khô mắt vì nhìn chăm chú lâu và chớp ít, chứ không phải tivi tự làm hỏng mắt. Nghỉ cuối mỗi tập, nhìn ra xa, để phòng có ánh sáng dịu giúp đỡ mỏi. Nếu nhìn mờ hay đau mắt kéo dài thì nên đi khám.

Ngồi cách tivi bao xa là vừa?

Không có một con số chung cho mọi nhà vì còn tuỳ cỡ màn hình và mắt từng người. Ngồi ở chỗ thấy rõ cả màn hình mà không phải đảo mắt nhiều hay nheo mắt đọc phụ đề là vừa. Nếu ngày càng phải ngồi gần mới thấy rõ, nên kiểm tra mắt.

Xem điện thoại nằm nghiêng có hại không?

Nằm nghiêng lâu làm một bên cổ và vai chịu lực, dễ mỏi và nhức. Nếu muốn nằm xem, kê gối cho cổ thẳng, đổi bên thường xuyên, hoặc ngồi tựa lưng và dựng điện thoại lên giá cho ngang tầm mắt.

Có nên tắt hết đèn khi xem phim buổi tối cho giống rạp không?

Không nên tắt hết. Phòng tối om chỉ có màn hình sáng khiến mắt phải điều chỉnh liên tục và mỏi nhanh. Giữ một đèn nhỏ ánh dịu đặt lệch sang bên hoặc sau màn hình, và giảm độ sáng màn hình xuống cho vừa.

Người già xem tivi nhiều nên chú ý gì?

Chọn ghế có tựa lưng chắc và tay vịn, màn hình ngang tầm mắt, phòng sáng dịu. Đứng dậy từ từ sau mỗi chương trình để đi lại. Nếu ông bà ngồi ngày càng sát màn hình hay vặn tiếng ngày càng to, nên đưa đi kiểm tra mắt và tai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138