XemNhe.comXem Nhẹ
Xem có chừng mực

Ông bà mở tivi từ sáng tới tối: khi nào nên lo và giúp thế nào cho nhẹ

Với nhiều người già, tivi là tiếng nói trong nhà chứ không chỉ để xem. Khi nào không cần lo, dấu hiệu nên để ý, và cách kéo ông bà ra khỏi ghế mà không thấy bị quản.

Early morning in the front yard of a Vietnamese town house, an elderly man in a khaki shirt leaves his armchair and the dark television, stepping toward potted herbs, shot from inside the doorway

Ông bà mở tivi cả ngày chưa hẳn là chuyện đáng lo nếu ông bà vẫn đi lại, ăn ngủ ổn, gặp người quen và tự chọn mình xem gì; đáng để ý hơn khi ông bà ngồi một chỗ suốt ngày, bỏ dần những việc từng thích, ngủ gật trước tivi rồi thức trắng đêm, hay vặn âm lượng ngày càng to. Cách giúp nhẹ nhàng nhất không phải là tắt tivi, mà là thêm vào ngày của ông bà những việc có nghĩa kéo ông bà rời ghế: khoảnh vườn buổi sáng, đi chợ cùng, trông cháu một lúc, gặp bạn già.

Bài đi qua: tivi có nghĩa gì với người già, khi nào không cần lo, dấu hiệu nên để ý, giúp mà không làm ông bà thấy bị quản, chỉnh chỗ ngồi, ánh sáng và âm lượng, kéo ông bà ra khỏi ghế bằng việc có nghĩa, và xem cùng ông bà thế nào cho vui.

Tivi với người già không chỉ là để xem

Ông nội bảy mươi lăm tuổi, nghỉ hưu đã lâu, sống cùng vợ chồng con trai. Sáu giờ sáng ông mở tivi, tới mười giờ tối mới tắt. Con cháu đi làm, đi học về thấy ông vẫn ngồi đúng chỗ ghế quen, tivi vẫn bật. Người con lo, định nói với ông bớt xem đi, rồi lại ngại.

Trước khi nói gì, đáng nghĩ xem tivi đang làm gì cho ông. Với nhiều người già, đặc biệt người ở nhà một mình cả ngày, tivi không chỉ là thứ để xem. Nó là tiếng nói trong căn nhà vắng, là cái đồng hồ chia ngày: bản tin sáng, chương trình ca nhạc trưa, phim bộ chiều. Nó cũng là cửa sổ ra ngoài cho người đã ít đi lại.

Hiểu như vậy để tránh cách giúp làm tổn thương: tắt tivi đi, cất điều khiển, hay nói câu "suốt ngày ngồi xem tivi". Với ông bà, đó có thể nghe như bị lấy mất người bạn duy nhất trong ngày. Việc đúng là để ý xem đằng sau thói quen đó có điều gì cần quan tâm hay không, và thêm vào chứ không bớt đi. Người già đã quen sắp xếp cuộc sống của mình hàng chục năm; một lời góp ý vụng có thể làm ông bà thu mình lại và xem tivi nhiều hơn chứ không ít đi.

Khi nào không cần lo

Ông bà vẫn đi lại, vận động. Sáng tập thể dục, chiều đi bộ quanh khu, tự đi chợ được. Tivi lấp phần thời gian còn lại, không thay cho việc vận động.

Ông bà vẫn gặp người. Vẫn nói chuyện với hàng xóm, vẫn đi họp hội người cao tuổi, vẫn gọi điện cho bạn cũ. Tivi không phải cách duy nhất để có tiếng người.

Ông bà chọn mình xem gì. Biết giờ nào có chương trình mình thích, đổi kênh có chủ đích, kể lại được hôm nay xem gì. Đó là xem có chọn lựa, không phải ngồi trước màn hình vô định.

Ăn ngủ ổn định. Ăn đủ bữa, ngủ đêm được, không ngủ gật quá nhiều ban ngày. Tivi không lấn vào nhịp sinh hoạt.

Ông bà vui. Hỏi thì ông bà kể chuyện phim một cách hào hứng, nhận xét nhân vật, bàn tin thời sự. Tivi đang cho ông bà niềm vui và chuyện để nói, không đáng lo.

Dấu hiệu nên để ý

Có những dấu hiệu cho thấy tivi đang che một chuyện khác. Ông bà ngồi một chỗ gần như suốt ngày, không đứng dậy đi lại, chân tay cứng dần. Ông bà bỏ dần những việc từng thích, như chăm cây, đi gặp bạn, xem cháu học. Ông bà ngủ gật trước tivi nhiều lần trong ngày rồi đêm lại thức trắng. Những thay đổi đó đáng để con cháu ngồi lại nói chuyện, chứ không chỉ chuyện xem bao nhiêu.

Có những dấu hiệu liên quan tới cơ thể: âm lượng tivi ngày càng to, ông bà hỏi lại nhiều khi xem, hay ngồi sát màn hình, nheo mắt. Đó có thể là tai hay mắt đang kém đi. Đưa ông bà đi khám ở cơ sở y tế, kiểm tra thính lực, thị lực, thường giúp nhiều hơn mọi lời khuyên về tivi.

Và có dấu hiệu về tâm trạng: ông bà xem toàn tin dữ, tai nạn, rồi lo lắng, mất ngủ; hay ông bà trầm hẳn đi, ít nói, chán ăn, như thể ngồi trước tivi để khỏi phải làm gì khác. Nếu ông bà buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, hoặc có lúc nói những câu như không muốn sống nữa, con cháu nên để ý kỹ, ở bên ông bà, đưa ông bà tới cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, và gọi 115 nếu khẩn cấp. Tivi không thay được người thật và người có chuyên môn.

Giúp mà không làm ông bà thấy bị quản

Người già thường nhạy cảm với cảm giác bị con cháu sắp xếp. Đi từng bước nhẹ, bắt đầu bằng hỏi, không bắt đầu bằng khuyên.

  1. Ngồi xem cùng ông bà một buổi, hỏi ông bà thích chương trình nào nhất, giờ nào. Biết ông bà thích gì trước khi nói gì.
  2. Hỏi về ngày của ông bà: "Sáng nay bố có ra ngoài không? Dạo này chân bố thế nào?" Lắng nghe xem có chuyện gì khiến ông bà ít đi lại.
  3. Đề nghị một việc cụ thể, không phải lời khuyên chung: "Sáng mai bố ra tưới mấy chậu rau với con nhé" chứ không phải "Bố bớt xem tivi đi."
  4. Giữ nguyên những chương trình ông bà quý. Đừng đụng tới bản tin sáng hay phim bộ chiều ông bà đang theo.
  5. Nếu muốn giảm tivi làm nền, đề nghị tắt những lúc không có chương trình ông bà chọn, thay bằng đài phát thanh hay nhạc ông bà thích, để căn nhà vẫn có tiếng.
  6. Kiên nhẫn. Thói quen nhiều năm không đổi trong một tuần. Thêm dần từng việc nhỏ, ông bà sẽ tự rời ghế nhiều hơn.

Câu nói mẫu: "Mẹ ơi, mai con được nghỉ, mẹ dạy con muối dưa như hồi trước nhé, con quên mất cách rồi." Nhờ ông bà một việc mình thật sự cần, ông bà thấy mình có ích, và tivi tự động lùi xuống hàng thứ hai.

Chỉnh chỗ ngồi, ánh sáng và âm lượng

Nếu ông bà xem tivi nhiều, ít nhất làm cho việc xem bớt mỏi. Chỗ ngồi nên là ghế có tựa lưng chắc, có tay vịn để đứng dậy dễ, không phải sofa lún sâu khiến người già khó đứng lên và ngại đứng lên. Màn hình đặt ngang tầm mắt khi ngồi, để cổ không phải ngẩng lên hay cúi xuống lâu.

Ánh sáng trong phòng nên dịu và đều, không xem tivi trong phòng tối om vì mắt phải điều chỉnh liên tục giữa màn hình sáng và xung quanh tối. Buổi chiều có nắng chiếu vào màn hình thì kéo rèm thay vì tăng độ sáng tivi. Nếu ông bà mắt kém, ngồi gần hơn một chút thay vì để ông bà phải nheo mắt.

Âm lượng là chuyện dễ gây cãi nhau trong nhà ba thế hệ: ông bà vặn to, con cháu kêu ồn. Thay vì tranh nhau điều khiển, đưa ông bà đi kiểm tra tai trước. Nếu tai ông bà đã kém, một số tivi có thể bật phụ đề, hoặc dùng loa nhỏ đặt gần chỗ ông bà ngồi để ông bà nghe rõ mà cả nhà không bị ồn. Nhắc ông bà đứng dậy đi lại sau mỗi chương trình, rót cốc nước, ra hiên một chút.

Một chi tiết nhỏ khác là điều khiển tivi. Nhiều ông bà ngại đổi kênh vì nút bấm nhỏ, chữ mờ, sợ bấm nhầm rồi mất kênh, nên cứ để một kênh chạy cả ngày dù chương trình không còn thích. Dán một mẩu băng dính màu lên vài nút ông bà hay dùng, chỉ cho ông bà cách tắt và bật lại đúng kênh quen, thường giúp ông bà tự tin tắt tivi khi không muốn xem hơn.

Kéo ông bà ra khỏi ghế bằng việc có nghĩa

Người già rời ghế xem tivi khi có lý do đáng để rời. Lý do tốt nhất là một việc mà ông bà thấy mình cần làm, chứ không phải bài tập bị giao. Một khoảnh vườn nhỏ trước nhà, vài chậu rau thơm, giàn mướp, chậu hoa: buổi sáng ông bà ra tưới, nhổ cỏ, nhìn cây lên. Việc đó cần ông bà mỗi ngày, cây không tự tưới được.

Những việc khác cũng vậy: đi chợ cùng con dâu, đón cháu ở cổng trường, dạy cháu một món ăn quê, chăm con chó trong nhà. Ông bà đứng dậy, đi lại, nói chuyện với người, và tivi tự lùi về những giờ ông bà thật sự muốn xem.

Đừng quên bạn già. Nhiều người cao tuổi xem tivi nhiều vì bạn bè đã ít đi, hàng xóm mới không quen. Đưa ông bà tới những nơi có người cùng tuổi: buổi tập dưỡng sinh ở công viên, câu lạc bộ người cao tuổi của phường, buổi sinh hoạt ở nhà văn hoá. Một buổi sáng có bạn để trò chuyện thường làm được nhiều hơn mọi lời khuyên bớt xem tivi.

Xem cùng ông bà cho vui

Cuối cùng, tivi không phải là đối thủ. Xem cùng ông bà là một cách quý để ở bên ông bà. Ngồi xuống cạnh ông bà một buổi tối, xem chương trình ông bà thích dù không phải gu của mình, hỏi ông bà về nhân vật, về chuyện ngày xưa mà chương trình gợi lại. Ông bà sẽ kể, và buổi xem trở thành buổi nói chuyện.

Có thể rủ ông bà xem những thứ mới mà nhẹ nhàng, như phim tài liệu về thiên nhiên, về làng quê, về món ăn các vùng, hay chương trình nấu ăn. Những thứ đó nhịp chậm, hình đẹp, dễ theo, và hay gợi chuyện. Để ông bà chọn, mình chỉ gợi ý.

Một buổi tối ông bà xem tivi một mình và một buổi tối ông bà xem cùng con cháu khác nhau rất xa, dù cùng một chương trình, cùng bấy nhiêu giờ. Đôi khi điều ông bà cần không phải là bớt xem, mà là bớt một mình khi xem.

Câu hỏi thường gặp

Người già xem tivi cả ngày có hại không?

Không hẳn có hại nếu ông bà vẫn đi lại, gặp người, ăn ngủ ổn và tự chọn chương trình mình thích. Đáng để ý khi ông bà ngồi một chỗ suốt ngày, bỏ dần việc từng thích, ngủ gật ban ngày rồi thức đêm, hay trầm hẳn đi. Lúc đó nên nói chuyện và đưa ông bà đi khám.

Làm sao để ông bà bớt xem tivi mà không phật lòng?

Đừng tắt tivi hay cất điều khiển. Hỏi về ngày của ông bà, giữ nguyên chương trình ông bà quý, và đề nghị những việc cụ thể ông bà thấy có ích như tưới cây, dạy cháu nấu món quê. Thêm việc có nghĩa vào ngày của ông bà thì tivi tự lùi lại.

Ông bà vặn tivi rất to thì nên làm gì?

Đưa ông bà đi kiểm tra thính lực trước, vì âm lượng ngày càng to có thể là dấu hiệu tai kém đi. Trong lúc đó, thử bật phụ đề hoặc dùng loa nhỏ đặt gần chỗ ông bà ngồi để ông bà nghe rõ mà cả nhà không bị ồn.

Ghế và màn hình nên đặt thế nào cho người già xem tivi đỡ mỏi?

Ghế có tựa lưng chắc và tay vịn để đứng lên dễ, không dùng sofa lún sâu. Màn hình ngang tầm mắt khi ngồi, phòng sáng dịu đều, tránh nắng chiếu vào màn hình. Nhắc ông bà đứng dậy đi lại sau mỗi chương trình.

Ông bà ngồi xem tivi mà trầm hẳn đi thì có đáng lo không?

Đáng để ý. Nếu ông bà buồn kéo dài nhiều tuần, chán ăn, mất ngủ hay nói những câu bi quan, hãy ở bên ông bà nhiều hơn và đưa ông bà tới cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám. Trường hợp khẩn cấp gọi 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138