XemNhe.comXem Nhẹ
Xem có chừng mực

Bật tivi cho con để kịp nấu cơm: khi nào tạm được, khi nào nên thôi

Bật tivi nửa tiếng cho con lúc nấu cơm không làm bạn thành cha mẹ tệ. Khi nào màn hình tạm trông con được, dấu hiệu đang lạm dụng và việc thay thế ngay trong bếp.

Rose pink T-shirt on a toddler boy building a tower of wooden blocks on the living room carpet, the television beside him switched off, warm kitchen light behind, eye-level shot

Bật tivi cho con trong lúc bạn nấu cơm là chuyện tạm được khi thời gian ngắn, giờ cố định, nội dung đã chọn sẵn và bạn vẫn ở đủ gần để nghe thấy con; nó bắt đầu thành vấn đề khi màn hình trở thành cách duy nhất để con yên mỗi lúc con buồn chán, quấy khóc hay cần người. Những loạt hoạt hình có tập ngắn, nhịp vừa phải như Hey Duggee, Bluey hay Puffin Rock hợp với khoảng nấu cơm hơn chuỗi video tự nối đuôi.

Phần dưới nói: vì sao không cần xấu hổ khi dùng tivi trông con một lúc, những điều kiện khiến việc này tạm ổn, dấu hiệu màn hình đang thay người trông quá nhiều, bật gì cho khoảng nấu cơm, những việc thay thế ngay trong bếp, cách tắt tivi trước bữa ăn, và nói với người trông trẻ thế nào.

Không ai phải xấu hổ vì nửa tiếng tivi

Sáu giờ tối, cả hai vợ chồng vừa đi làm về. Một người còn kẹt xe, người kia phải nấu cơm, đứa con ba tuổi bám chân đòi bế. Bật tivi lên, con ngồi yên, bữa tối kịp nấu. Đây là cảnh thật ở rất nhiều nhà, và người làm thế không phải là cha mẹ lười hay vô trách nhiệm.

Nói chuyện về trẻ và màn hình dễ biến thành chuyện phán xét: nhà này cho con xem nhiều, nhà kia không cho xem gì. Thực tế, đa số gia đình đi làm đều có lúc cần màn hình giúp một tay. Câu hỏi đáng hỏi không phải là có hay không, mà là bao lâu, lúc nào, xem gì, và nó chiếm chỗ của những thứ gì trong ngày của con.

Các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế màn hình với trẻ nhỏ, càng nhỏ càng ít, và ưu tiên người lớn xem cùng. Lời khuyên đó là hướng đi, không phải để bố mẹ thấy có lỗi mỗi lần bật tivi. Biết hướng rồi, mỗi nhà tự chỉnh trong điều kiện của mình.

Cũng nên nhìn cả tuần chứ không chỉ một tối. Một tuần có hai ba tối bận dồn dập, con xem nhiều hơn một chút, rồi cuối tuần cả nhà ra công viên, về quê, chơi ngoài sân gần như không đụng tới màn hình: tổng thể như vậy khác hẳn một tuần mà ngày nào tivi cũng là người trông chính. Tự trách vì một tối thường không giúp gì; điều chỉnh cả tuần thì giúp được.

Khi nào bật tivi trông con là tạm được

Thời gian ngắn và có điểm kết. Một hai tập hoạt hình trong lúc nấu cơm, không phải để tivi chạy tới khi con chán. Tập có điểm kết rõ giúp bạn biết khi nào tắt, con biết khi nào hết.

Giờ cố định trong ngày. Nếu tivi chỉ bật vào khoảng nấu cơm buổi tối, con quen nếp đó, không đòi lúc khác. Bật tuỳ hứng mỗi khi người lớn bận thì con sẽ đòi tuỳ hứng.

Nội dung bạn đã chọn và đã xem thử. Không phải để con tự lướt. Hai ba bộ quen, nhịp vừa phải, nhân vật cư xử tử tế, đã được bạn xem trước một tập.

Bạn vẫn ở gần. Bếp nhìn ra được phòng khách, hoặc ít nhất bạn nghe được âm thanh. Thỉnh thoảng nói vọng ra một câu về nhân vật, để con biết bố mẹ vẫn ở đó.

Con còn nhiều lúc khác trong ngày không có màn hình. Buổi sáng chơi, buổi chiều ra sân, trước giờ ngủ đọc truyện. Nửa tiếng tivi là một mảnh nhỏ trong ngày, không phải phần lớn.

Dấu hiệu màn hình đang thay người trông quá nhiều

Có vài dấu hiệu cho thấy tivi đã đi xa hơn vai trò giúp một tay. Dấu hiệu dễ thấy nhất là con đòi màn hình mỗi khi buồn chán, khóc hay gặp chuyện không vui, và người lớn cũng đưa màn hình ra mỗi lúc như thế. Khi màn hình trở thành cách duy nhất để con dịu xuống, con mất dịp học tự dỗ mình bằng cách khác: ôm bố mẹ, chơi một mình, nói ra điều mình không thích.

Dấu hiệu thứ hai là tivi bật làm nền cả ngày dù không ai xem. Trẻ nhỏ chơi trong phòng có tivi đang chạy thường bị âm thanh kéo mắt về liên tục, chơi rời rạc hơn. Người lớn trong nhà cũng nói chuyện với con ít hơn khi tivi luôn có tiếng.

Dấu hiệu thứ ba là màn hình thay cho những việc con cần người: ăn trước màn hình mỗi bữa, ngủ trưa bằng màn hình, không nói chuyện với ai trong cả buổi chiều. Nếu nhận ra nhà mình có một hai dấu hiệu này, không cần hoảng. Chỉ cần bắt đầu bằng việc tách một chỗ ra khỏi màn hình, như bữa ăn, rồi tiếp tục từ đó.

Với trẻ dưới hai tuổi: nghiêng hẳn về phía không màn hình

Mọi điều ở trên nói về trẻ từ khoảng hai tuổi trở lên. Với em bé nhỏ hơn, các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế màn hình nhiều nhất, ưu tiên trò chuyện, chơi và đọc sách tranh cùng người lớn. Ở tuổi này, trẻ học nói, học nhìn mặt người, học cầm nắm qua tương tác thật, thứ mà một bộ phim dù nhẹ nhàng đến đâu cũng không thay được.

Thực tế lúc nấu cơm với em bé dưới hai tuổi thường dễ xoay hơn người ta nghĩ. Đặt bé trong ghế ăn hoặc xe đẩy ở cửa bếp, cho bé cầm một cái muỗng gỗ, một hộp nhựa. Vừa nấu vừa nói với bé: "Mẹ đang thái cà rốt này, cà rốt màu cam." Bé chưa hiểu hết nhưng được nghe giọng mẹ, nhìn mẹ làm, và đó là cách bé học.

Nếu có lúc buộc phải bật màn hình cho bé nhỏ, chọn thứ chậm nhất, ít âm thanh nhất, thời gian ngắn nhất, và quay lại với bé ngay khi xong việc. Không cần thấy tội lỗi về một lần như vậy; chỉ đừng để nó thành nếp mỗi ngày.

Bật gì cho khoảng nấu cơm

Thứ phù hợp nhất cho lúc này là nội dung có tập ngắn, nhịp vừa phải, con xem một mình được mà không sợ. Vài ví dụ quen thuộc, bạn có thể thay bằng bộ có cùng kiểu:

  • Hey Duggee: một chú chó lớn hiền lành dẫn nhóm bạn nhỏ đi làm các hoạt động, tập ngắn, vui, không đáng sợ.
  • Bluey: chuyện một gia đình chó chơi đùa với nhau, tập ngắn, nhiều tình huống quen thuộc trong nhà.
  • Puffin Rock: thiên nhiên ven biển, giọng kể dịu, nhịp chậm, hợp lúc chiều muộn khi con đã mệt.
  • Shaun the Sheep hoặc Timmy Time: gần như không lời, hài hình thể, hợp cả khi bạn nấu xong ra ngồi xem cùng.
  • Tránh chuỗi video ngắn tự phát nối đuôi trên điện thoại: không có điểm kết, dễ trôi sang thứ không phù hợp khi bạn đang bận không để ý.

Một mẹo bố trí: đặt chỗ ngồi xem của con ở góc bạn nhìn thấy từ bếp. Không phải để canh, mà để con nhìn lên thấy bố mẹ, và bạn biết con đang ổn.

Những việc thay thế ngay trong bếp

Không phải tối nào cũng cần tivi. Trẻ hai ba tuổi trở lên rất thích được "giúp" người lớn, và bếp là chỗ có nhiều việc nhỏ an toàn. Cho con ngồi ghế thấp cạnh bàn, nhặt rau muống bỏ vào rổ, xé rau xà lách, rửa mấy quả cà chua trong chậu nước, bóc vỏ trứng luộc. Con làm chậm, làm rơi, nhưng con được ở cạnh bạn và thấy mình có ích.

Một cách khác là dành riêng một ngăn tủ thấp trong bếp cho con: nồi nhựa, muỗng gỗ, hộp đựng có nắp, mấy cái chén nhựa. Con lôi ra, xếp chồng, gõ nhịp, đậy nắp mở nắp. Ồn một chút, nhưng con đang chơi bằng tay, bằng tai, và có người lớn ngay bên cạnh để nói chuyện.

Với trẻ lớn hơn, bốn năm tuổi, có thể giao việc dọn bàn ăn, xếp bát đũa, đếm số người ăn để lấy đủ đũa. Những tối như vậy, nấu cơm chậm hơn một chút, nhưng con không đòi tivi, và bữa cơm bắt đầu bằng chuyện "con đã xếp bát" chứ không bằng cơn khóc vì bị tắt hoạt hình.

Nếu bếp quá chật hay đang dùng dao, lửa, thì cho con ngồi ở bàn ăn ngay cạnh với một rổ đồ riêng: tranh tô màu, đất nặn, vài khối xếp hình. Đổi rổ theo ngày để con không chán. Con vẫn nghe được tiếng bạn nói, bạn vẫn thấy con, và khoảng nấu cơm trở thành lúc hai mẹ con, hai bố con cùng ở một chỗ, mỗi người một việc. Có tối con chơi ngoan, có tối con quấy; không sao, đó là phần bình thường của nhà có con nhỏ.

Tắt trước bữa ăn, và nói với người trông trẻ

Nếu đã bật tivi lúc nấu cơm, tắt nó trước khi dọn cơm ra, không để chạy sang bữa ăn. Bữa ăn không màn hình là chỗ con được nghe người lớn nói chuyện, được hỏi han, được tập ăn bằng chính sự chú ý của mình. Khi tập đang xem kết thúc, để con tự bấm tắt rồi đi rửa tay, như một bước chuyển từ giờ xem sang giờ ăn.

Với những nhà có ông bà hay người giúp việc trông con ban ngày, chuyện màn hình thường nằm ngoài tầm mắt bố mẹ. Thay vì đưa ra lệnh cấm, nói về nếp cụ thể: con xem lúc nào, xem bộ nào, bao nhiêu tập, tắt thế nào. Đưa luôn danh sách vài việc thay thế đơn giản để người trông không bí khi con quấy. Người trông trẻ thường dùng tivi vì không biết làm gì khác, chứ ít khi vì muốn.

Câu nói mẫu với ông bà: "Bà ơi, cháu quen xem hai tập lúc con nấu cơm thôi, ban ngày bà cho cháu ra sân, nhặt rau với bà là cháu thích lắm. Tivi bật suốt thì tối cháu khó ngủ." Nói theo kiểu nhờ, kèm lý do bà thấy được, thường dễ nghe hơn là đưa ra quy định. Rồi cảm ơn ông bà vì đã trông cháu cả ngày, vì đó là việc mệt thật.

Câu hỏi thường gặp

Bật tivi cho con xem lúc nấu cơm có sao không?

Thường là tạm được nếu thời gian ngắn, giờ cố định, nội dung đã chọn sẵn và bạn vẫn ở gần. Điều đáng lo là khi màn hình trở thành cách duy nhất để con yên hoặc chiếm phần lớn ngày của con. Các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế, càng nhỏ càng ít.

Làm sao biết mình đang dùng tivi trông con quá nhiều?

Để ý xem con có đòi màn hình mỗi khi buồn chán hay khóc không, tivi có bật làm nền cả ngày không, con có ăn và ngủ bằng màn hình không. Có một hai dấu hiệu như vậy thì bắt đầu tách một chỗ ra khỏi màn hình, như bữa ăn.

Thay vì bật tivi, cho con làm gì lúc mẹ nấu cơm?

Cho con phụ những việc nhỏ an toàn như nhặt rau, rửa quả, bóc trứng luộc, dọn bát đũa. Hoặc dành một ngăn tủ thấp có nồi nhựa, muỗng gỗ, hộp có nắp để con chơi cạnh bạn. Con được ở gần bố mẹ và thấy mình có ích.

Có nên để tivi bật làm nền khi con chơi không?

Không nên. Âm thanh tivi kéo mắt trẻ về liên tục, khiến trẻ chơi rời rạc hơn, và người lớn cũng nói chuyện với con ít hơn. Nếu không ai xem, tắt tivi; nếu muốn có tiếng, bật nhạc nhẹ thay vì hình.

Ông bà cho cháu xem tivi cả ngày thì nói thế nào?

Nói về nếp cụ thể thay vì cấm: cháu xem lúc nào, bộ nào, bao nhiêu tập. Đưa thêm vài việc thay thế đơn giản để ông bà không bí khi cháu quấy, và giải thích bằng điều ông bà thấy được, như tối cháu khó ngủ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138