Chọn phim theo tâm trạng nghĩa là trước khi lướt, hỏi mình đang thấy thế nào và muốn thấy thế nào sau khi xem, rồi mới chọn kiểu phim, thay vì bắt đầu từ thể loại như hài, tình cảm, hoạt hình. Mệt đầu thì hợp thứ không phải theo dõi như một tập Midnight Diner hay phim tài liệu thiên nhiên; bồn chồn thì hợp hài nhẹ có thoại như Brooklyn Nine-Nine; nhớ nhà thì hợp phim quê và đồ ăn như Little Forest. Cùng một thể loại, có cái hợp lúc này, có cái làm lúc này tệ hơn.
Bài này đi từ một buổi tối cụ thể, giải thích vì sao chọn theo thể loại hay hụt, rồi đưa ra một bản đồ từ tâm trạng sang kiểu phim, ba câu tự hỏi trước khi bấm, cách xử lý khi tâm trạng lẫn lộn, những cái hay nhầm, cách lập danh sách riêng, và cả lúc nên tắt hẳn màn hình.
Ba mươi phút lướt trên bậc thềm nhà quê
Một anh ngoài ba mươi về quê cuối tuần. Ăn tối xong, cả nhà đã đi nghỉ, anh ngồi ở bậc thềm gạch trước hiên, đèn hiên vàng, sau lưng là bụi chuối. Anh mở máy tính bảng định xem một phim. Ba mươi phút sau, anh vẫn đang lướt: phim hành động thì thấy ồn, phim tình cảm thì sợ buồn, phim hài thì toàn ảnh bìa người ta la hét. Cuối cùng anh tắt máy, ngồi nghe dế kêu, hơi bực mình vì đã phí nửa tiếng.
Chuyện này quen với nhiều người. Kho phim thì lớn, mà lúc ta có thời gian rảnh thường cũng là lúc ta mệt nhất, ít sức quyết định nhất. Danh sách sắp xếp theo thể loại không giúp được nhiều, vì "hài" hay "tình cảm" là thứ quá rộng.
Nếu lúc đó anh tự hỏi một câu: "Giờ mình đang thấy sao?", có lẽ câu trả lời sẽ là: "Hơi trống, hơi nhớ hồi nhỏ ở đây." Từ câu trả lời ấy, lựa chọn thu hẹp lại rất nhanh: một phim quê nhịp chậm, một phim về tuổi thơ, hay thậm chí là không xem gì cả mà đi một vòng quanh vườn.
Vì sao chọn theo thể loại hay hụt
Thể loại nói về chất liệu của phim, không nói về cảm giác nó để lại. Phim hài có loại hiền, loại cay, loại ồn ào dồn dập. Phim hoạt hình có bộ nhẹ như một buổi chiều, có bộ đầy cảnh rượt đuổi. Phim tình cảm có phim kết vui, có phim chia ly. Chọn "hài" khi đang mệt có thể ra đúng thứ làm mình mệt thêm.
Ngoài ra, ảnh bìa và tên phim được làm ra để thu hút, không phải để báo cho ta biết nó hợp tâm trạng nào. Một phim rất buồn có thể có ảnh bìa tươi sáng; một phim nhẹ nhàng có thể có ảnh bìa trông u ám chỉ vì tông màu. Nhìn ảnh bìa mà chọn giống như chọn món qua tấm ảnh thực đơn: đẹp nhưng không nói vị.
Chọn theo tâm trạng đảo thứ tự lại. Bắt đầu từ mình, rồi mới tới phim. Cách này cũng giúp bớt cảm giác bị ngợp trước một kho phim khổng lồ, vì mỗi tâm trạng chỉ cần vài lựa chọn quen, không cần cả trăm.
Bản đồ từ tâm trạng sang kiểu phim
Bảng dưới không phải luật, chỉ là chỗ bắt đầu. Ví dụ tác phẩm đều là những cái tên có thật, nhắc lướt để dễ hình dung; các bài khác trên Xem Nhẹ đi sâu từng hoàn cảnh.
| Đang thấy | Kiểu phim hợp | Ví dụ | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mệt đầu, không muốn nghĩ | Tập ngắn, đồ ăn, việc tay chân | Midnight Diner, Kodoku no Gurume | Một tập rồi dừng |
| Bồn chồn, lo một chuyện | Hài nhẹ có thoại vui, nhịp vừa | Brooklyn Nine-Nine, Paddington | Phim quá chậm dễ làm đầu quay về chuyện lo |
| Nhớ nhà, nhớ quê | Phim quê, đồ ăn, gia đình | Little Forest, Only Yesterday | Có thể gợi buồn nhẹ, đó là bình thường |
| Cô đơn, phòng im quá | Phim bộ nhiều thoại, nhóm bạn | Gilmore Girls, Friends | Coi chừng xem tới sáng |
| Ngợp vì ồn ào cả ngày | Thiên nhiên, chương trình chậm | Planet Earth, Bob Ross | Âm lượng nhỏ, đèn dịu |
| Muốn khóc cho nhẹ | Phim gia đình có chút buồn thật mà ấm | Departures, Still Walking | Chỉ chọn khi có sức, không chọn lúc đang suy sụp |
| Vui, muốn giữ cái vui | Phim dễ chịu, có đồ ăn, có nhạc | Chef, Kiki's Delivery Service | Xem cùng người khác càng vui |
Hãy coi bảng như tấm bản đồ khởi đầu. Sau vài tuần, bạn sẽ sửa nó theo mình: có người mệt lại thích phim tài liệu, có người buồn lại thích hài. Không có đáp án chung, chỉ có đáp án hợp với bạn.
Ba câu tự hỏi trước khi bấm
Mình đang thấy thế nào, trong một hai chữ? Mệt, bồn chồn, buồn, trống, vui. Đừng cần chính xác, chỉ cần đủ để chọn hàng trong bảng. Nói to lên cũng được: "Mình đang mệt đầu."
Mình có bao nhiêu thời gian, và mai mấy giờ phải dậy? Hai mươi phút thì một tập ngắn. Hai tiếng và mai được ngủ muộn thì một phim lẻ. Câu hỏi này loại ngay những bộ nhiều mùa vào lúc đã khuya.
Xem xong mình muốn thấy thế nào? Nhẹ đầu, ấm lòng, được cười, được khóc một chút, hay buồn ngủ dễ chịu. Câu này quan trọng nhất, vì nó cho biết ta muốn đi từ đâu tới đâu, chứ không chỉ đứng ở đâu.
Thêm một câu nếu xem cùng người khác: người kia đang thấy thế nào? Hai người khác tâm trạng thì chọn thứ ở giữa, ví dụ một phim dễ chịu tập ngắn, hoặc mỗi người chọn một tập. Đừng chọn theo người mệt hơn mà bỏ qua người kia, cũng đừng ngược lại.
Khi tâm trạng lẫn lộn
Nhiều tối, ta không chỉ mệt hay chỉ buồn, mà vừa mệt vừa buồn vừa hơi bực. Lúc đó, chọn theo cảm giác nặng nhất. Nếu mệt là thứ đè nặng nhất, chọn thứ không phải theo dõi, dù đang buồn. Một tập phim đồ ăn hay phim thiên nhiên sẽ cho đầu nghỉ trước, rồi nỗi buồn có thể được nhìn lại vào hôm khác, lúc có sức hơn.
Một cách khác là chia buổi tối làm hai chặng. Chặng đầu là một thứ nhẹ, ngắn, để hạ nhiệt: mười lăm phút Bob Ross vẽ tranh, một tập Midnight Diner. Chặng sau, nếu còn muốn, mới chọn thứ hợp với cảm xúc sâu hơn. Nhiều khi sau chặng đầu ta đã thấy đủ, tắt máy đi ngủ.
Điều nên tránh là chọn một phim thật nặng khi đang lẫn lộn, với hy vọng "khóc ra cho xong". Có lúc nó giúp, nhưng nhiều lúc nó chỉ làm mọi thứ rối hơn và mất ngủ. Khóc cho nhẹ hợp nhất vào một buổi chiều có thời gian, có người ở gần, không phải mười một giờ đêm một mình.
Hay nhầm khi chọn phim theo tâm trạng
Biết bản đồ rồi vẫn có mấy cái bẫy quen. Bảng dưới gom những cái hay gặp nhất.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Chọn phim mình "nên" xem thay vì phim hợp lúc này | Phim được khen là kinh điển, quan trọng, nhưng nặng | Để dành phim "nên xem" cho lúc có sức; tối mệt chọn cho mình |
| Chọn ngược tâm trạng quá xa | Đang rất buồn mà mở hài ồn ào, thấy càng lạc lõng | Đi từng nấc: buồn thì phim ấm có chút buồn, rồi mới tới vui |
| Nghe bạn khen "chữa lành lắm" là mở | Mỗi người hợp một kiểu, bạn có thể đang ở tâm trạng khác | Hỏi bạn: phim đó có đoạn buồn không, nhịp nhanh hay chậm |
| Lướt tới khi tìm được phim hoàn hảo | Càng lướt càng mệt, cuối cùng không xem gì | Cho mình năm phút chọn; hết giờ thì lấy cái đầu danh sách riêng |
Câu tự nhắc dễ nhớ: "Đủ hợp là được, không cần hoàn hảo." Một phim đủ hợp xem ngay vẫn tốt hơn một phim hoàn hảo tìm mãi không thấy.
Lập danh sách theo tâm trạng của riêng mình
Cách bền nhất để khỏi lướt ba mươi phút là có sẵn danh sách. Mỗi khi xem xong một phim hợp, ghi nó vào đúng ô tâm trạng. Một ví dụ cách ghi:
- Mệt đầu: ba bộ tập ngắn mình thích, ghi kèm tập đang xem dở.
- Bồn chồn: hai sitcom và một phim hài dễ chịu.
- Nhớ nhà: một phim quê, một phim đồ ăn, một phim hoạt hình tuổi thơ.
- Ngợp: một loạt phim tài liệu thiên nhiên, một chương trình chậm.
- Muốn khóc cho nhẹ: một hai phim gia đình ấm, ghi chú "chỉ xem cuối tuần".
- Xem cùng người khác: những phim cả hai đã đồng ý là hợp.
Danh sách không cần dài, mỗi ô ba tên là đủ. Điều quan trọng là nó của bạn, không phải danh sách người khác gợi ý. Lâu dần, đây là công cụ quý nhất cho những tối mệt. Thỉnh thoảng xem lại và gạch bớt những tên đã không còn hợp, vì tâm trạng của mình theo năm tháng cũng đổi.
Lúc tâm trạng không cần một bộ phim
Có những lúc câu trả lời của ba câu tự hỏi là: không cần phim. Đang bồn chồn vì một chuyện chưa giải quyết thì mười phút đi bộ quanh vườn giúp hơn hai tiếng phim. Đang nhớ nhà mà đang ở nhà quê thì ngồi với bố mẹ một chút có lẽ quý hơn xem một phim về quê.
Anh ở bậc thềm trong câu chuyện đầu bài đã tắt máy và ngồi nghe dế kêu. Anh tưởng là mình phí nửa tiếng, nhưng có khi chính khoảng ngồi yên đó mới là thứ anh cần. Phim là một trong nhiều cách nghỉ, không phải cách duy nhất.
Nếu tâm trạng nặng cứ kéo dài nhiều tuần, không phim nào làm nhẹ được, mất ngủ, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói với một người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115, và đừng ở một mình. Bản đồ phim dành cho những tối bình thường, không thay được người thật.
Câu hỏi thường gặp
Chọn phim theo tâm trạng khác chọn theo thể loại thế nào?
Chọn theo thể loại bắt đầu từ chất liệu của phim như hài hay hoạt hình, còn chọn theo tâm trạng bắt đầu từ chính mình: đang thấy thế nào, có bao nhiêu thời gian, muốn thấy thế nào sau khi xem. Cùng một thể loại có phim hợp và phim không hợp với tâm trạng lúc đó.
Đang mệt nên xem phim gì?
Khi mệt đầu, hợp nhất là những thứ không phải theo dõi nhiều: phim bộ tập ngắn về đồ ăn như Midnight Diner, phim tài liệu thiên nhiên hay chương trình vẽ tranh của Bob Ross. Xem một tập rồi dừng, tránh mở phim mới dài hai tiếng lúc đã khuya.
Đang lo lắng thì xem phim chậm có giúp không?
Thường không giúp nhiều, vì phim quá chậm để đầu óc quay về chuyện đang lo. Lúc bồn chồn, hài nhẹ có thoại vui và nhịp vừa như Brooklyn Nine-Nine hay Paddington dễ kéo sự chú ý hơn. Đi bộ ngắn trước khi xem cũng có ích.
Hai người khác tâm trạng thì chọn phim thế nào?
Chọn thứ ở giữa như một phim dễ chịu tập ngắn mà cả hai đều chịu được, hoặc chia buổi tối mỗi người chọn một tập. Nói trước một mốc thử, nếu sau hai mươi phút một người thấy không hợp thì đổi, không ai phải gượng.
Làm sao để không lướt mãi mà không chọn được phim?
Lập sẵn một danh sách theo tâm trạng, mỗi ô ba tên phim đã biết là hợp với mình. Khi ngồi xuống, cho mình năm phút chọn, hết giờ thì lấy cái đầu tiên trong ô hợp tâm trạng. Đủ hợp là được, không cần hoàn hảo.