Muốn một buổi xem phim kéo được cả nhà vào bếp, Ratatouille là lựa chọn dễ nhất: phim hoạt hình về một chú chuột mê nấu ăn ở Paris, đủ vui cho trẻ từ tuổi mẫu giáo lớn, đủ ý cho người lớn, và để lại một món ăn có thật để nấu theo. Xem tối thứ sáu, trưa thứ bảy cùng con làm một nồi rau hầm, là một cuối tuần trọn vẹn. Với nhà có con lớn hơn, một tập The Great British Bake Off rồi cùng nướng một mẻ bánh đơn giản cũng đi theo đúng nhịp ấy.
Bài này đi qua: vì sao nối phim với bữa ăn lại hợp với trẻ, xem Ratatouille sao cho bé không sợ những đoạn rượt đuổi, việc bếp hợp từng nhóm tuổi, cách nấu một món rau hầm đơn giản lấy cảm hứng từ phim, và những cái hay nhầm khi con hứng lên đòi nấu ngay lúc chín giờ tối.
Một tối thứ sáu, một trưa thứ bảy
Căn hộ hai phòng ngủ, bố và cậu con trai tám tuổi ở nhà cuối tuần, mẹ đi trực. Tối thứ sáu, bố dựng máy tính bảng ở đầu bàn ăn, hai bố con vừa ăn cơm vừa xem phần đầu Ratatouille. Tới đoạn chú chuột lần đầu bước vào căn bếp nhà hàng ở Paris, con đã quên cả gắp cơm. Bố tắt máy ở đó, hẹn mai xem tiếp. Trưa thứ bảy, hai bố con đi chợ mua cà tím, bí ngòi, cà chua, về cùng thái, cùng hầm. Lúc ăn, máy tính bảng lại dựng ở đầu bàn, chiếu nốt phần còn lại.
Đây không phải một kế hoạch dạy dỗ gì to tát. Nó chỉ là cách nối hai việc mà cuối tuần nào nhà nào cũng làm: xem một thứ gì đó và ăn một bữa gì đó. Khi hai việc nối được với nhau, trẻ có một câu chuyện để nhớ, bố mẹ có cớ để ở cạnh con mà không phải nghĩ ra trò.
Lý do cách này hợp với trẻ là vì phim cho trẻ một hình mẫu và một ước muốn. Thấy nhân vật mê nấu ăn, trẻ muốn thử. Thấy món ăn trên màn hình đẹp, trẻ muốn tự làm ra một thứ như thế. Bố mẹ chỉ cần chuẩn bị sẵn chỗ cho ước muốn ấy đáp xuống, thay vì để nó trôi đi sau khi tắt màn hình.
Vì sao Ratatouille hợp cho việc này
Chuyện xoay quanh chính cái bếp. Nhân vật chính là một chú chuột tên Remy có khứu giác rất nhạy, mê nấu ăn, tình cờ lạc vào bếp một nhà hàng ở Paris và giúp một anh phụ bếp vụng về. Gần như mọi cảnh quan trọng đều diễn ra quanh nồi, chảo, thớt, nên trẻ xem xong nhớ nhất là chuyện nấu.
Có một câu nói để mang vào bếp. Phim nhắc đi nhắc lại ý rằng ai cũng có thể nấu ăn. Đó là câu rất hợp để nói với một đứa trẻ lần đầu cầm dao nhựa cắt rau.
Hài hình thể dễ hiểu. Nhiều đoạn buồn cười không cần hiểu lời thoại: chuột giật tóc người để điều khiển tay, đồ rơi, người ngã. Trẻ tuổi mẫu giáo lớn đã cười được.
Người lớn không chán. Chuyện về người làm nghề, người phê bình, về chuyện được làm điều mình giỏi khi xuất thân bị coi thường. Bố mẹ xem không thấy đang phải chiều con.
Có món ăn thật để nấu theo. Tên phim là tên một món rau hầm của Pháp, làm từ những loại rau chợ Việt cũng có. Không cần nấu giống, chỉ cần có cớ. Trẻ thường rất thích chuyện món ăn trong phim có thật ở ngoài đời, và chuyện ấy biến buổi đi chợ thành một cuộc đi tìm rau cho chú chuột.
Xem sao cho bé không sợ những đoạn rượt đuổi
Ratatouille là phim hoạt hình gia đình, nhưng không hoàn toàn êm. Có những đoạn chuột bị người đuổi bắt bằng chổi, có đoạn một bà cụ cầm súng đuổi chuột trong nhà, có cảnh nước cuốn, có những lúc bếp nhà hàng hỗn loạn. Với trẻ từ sáu tuổi trở lên, đa số xem được và còn thấy vui. Với trẻ bốn năm tuổi nhạy cảm, những đoạn đó có thể làm bé giật mình.
Cách đơn giản là chia phim làm hai buổi, như ví dụ ở trên, để mỗi lần xem không quá dài. Ngồi sát bé, và khi tới đoạn rượt đuổi, nói nhỏ một câu kiểu "chú chuột chạy nhanh lắm, chú ấy thoát được mà". Không kể trước cái kết, chỉ trấn an từng đoạn. Nếu bé vẫn sợ, tạm dừng, hỏi "con muốn xem tiếp hay để mai", và tôn trọng câu trả lời.
Một điều nữa đáng nói trước với trẻ: ngoài đời thật, chuột trong bếp là chuyện phải dọn, không phải bạn để nuôi. Nói nhẹ như một câu đùa, "chuột trong phim thì dễ thương, chuột thật thì mẹ phải đuổi đấy nhé", là đủ để trẻ không nhầm.
Việc bếp hợp từng nhóm tuổi
Sau buổi xem, việc của bố mẹ là tìm cho con một phần việc thật, vừa sức, an toàn. Đây là gợi ý theo nhóm tuổi ở mức phổ biến; mỗi trẻ một khác, bố mẹ tự cân theo con mình và luôn ở cạnh.
| Nhóm tuổi | Việc làm được | Người lớn giữ |
|---|---|---|
| Ba đến năm tuổi | Rửa rau trong chậu, nhặt lá, xé rau thơm, xếp rau vào rổ, khuấy bột nguội | Dao, bếp, nồi nóng, ổ điện |
| Sáu đến tám tuổi | Gọt vỏ bằng dụng cụ gọt an toàn, cắt rau mềm bằng dao nhỏ có người cầm cùng, đong gia vị, bày đĩa | Bếp lửa, dầu nóng, dao to |
| Chín đến mười hai tuổi | Thái rau dưới sự quan sát, đảo nồi trên bếp có người đứng cạnh, nêm nếm, tự trình bày món | Chảo dầu sôi, lò nướng, dao rất sắc |
| Từ mười ba tuổi | Tự làm phần lớn món đơn giản theo công thức, bố mẹ làm phụ | Quan sát chung, nhắc an toàn khi cần |
Giao việc thật, dù nhỏ, quan trọng hơn giao cho đủ. Một đứa trẻ năm tuổi được tự tay xếp rau vào nồi sẽ tự hào cả bữa, còn một đứa chỉ được đứng nhìn sẽ chán sau năm phút.
Một nồi rau hầm đơn giản lấy cảm hứng từ phim
Không cần đúng công thức Pháp. Cái cần là một món có nhiều màu, nhiều việc nhỏ cho trẻ, không chiên rán nguy hiểm.
- Cùng con đi chợ hoặc mở tủ lạnh, chọn bốn năm loại rau có màu khác nhau: cà tím, bí ngòi, cà chua, ớt chuông, hành tây. Để con chọn màu.
- Con rửa rau, bố mẹ thái. Trẻ lớn hơn thái rau mềm như cà chua, bí ngòi với dao nhỏ, có người cầm cùng.
- Bố mẹ phi thơm hành tỏi, cho cà chua vào trước. Trẻ đứng cách bếp một khoảng, nhìn, ngửi, nói mùi gì.
- Cho các loại rau còn lại vào, nêm muối, chút tiêu, đậy nắp hầm nhỏ lửa tới khi rau mềm.
- Trong lúc chờ, để con bày bàn, chọn đĩa, nghĩ tên cho món ăn. Tên càng buồn cười càng tốt.
- Lúc ăn, mở nốt đoạn phim còn lại. Hỏi con: "Món của mình giống món trong phim không?"
Món có thể nhạt, có thể nát, có thể cháy đáy. Không sao. Điều con nhớ là đã cùng bố mẹ làm ra một món sau khi xem một bộ phim, không phải món đó ngon tới đâu.
Nếu con không mê Ratatouille thì đổi sang gì
Không phải đứa trẻ nào cũng thích một bộ phim mà bạn bè khen. Có đứa sợ chuột, có đứa thấy phim dài, có đứa chỉ mê bánh ngọt. Cái cần giữ là ý nối buổi xem với một việc trong bếp, còn phim thì đổi được:
- Con mê bánh ngọt, từ chín mười tuổi trở lên: một tập The Great British Bake Off, rồi cuối tuần nướng một mẻ bánh quy đơn giản. Trẻ thường thích đoán ai được khen, rồi muốn tự làm một cái bánh "để giám khảo chấm" là bố mẹ.
- Con thích cảnh quê, vườn rau: một đoạn Three Meals a Day cảnh người ta hái rau nấu cơm, rồi cuối tuần cùng con trồng một chậu rau thơm ngoài ban công, hái vào nấu canh.
- Con thích quán xá, thích phục vụ: một đoạn Youn's Kitchen, rồi để con "mở quán" ở nhà một bữa, viết thực đơn bằng tay, mời ông bà, bố mẹ gọi món.
- Con nhỏ quá, chưa ngồi được phim dài: bỏ phim, chỉ cần một đoạn chương trình nấu ăn ngắn có người lớn ngồi cạnh, rồi cho con rửa rau.
Bất kể chọn gì, giữ hai điều: buổi xem có người lớn ngồi cạnh, và sau buổi xem có một việc thật để con làm bằng tay. Phim chỉ là cái mồi; việc làm cùng nhau mới là thứ con mang theo. Có nhà còn dán một tờ giấy trong bếp, mỗi lần nấu theo một phim thì ghi tên phim và tên món lên đó. Sau một năm, tờ giấy ấy thành một cuốn nhật ký bếp nhỏ của cả nhà, đứa trẻ nào cũng thích đọc lại.
Những cái hay nhầm khi con hứng lên
Trẻ xem xong thường hứng lên ngay, và người lớn hay lỡ tay theo một trong mấy hướng sau.
| Hay nhầm | Vì sao không ổn | Làm lại |
|---|---|---|
| Cho con nấu ngay lúc chín giờ tối | Trẻ mệt, người lớn mệt, dễ cáu, dễ đứt tay | Ghi lời hẹn lên giấy dán tủ lạnh: "Trưa mai hai bố con nấu" |
| Từ chối thẳng vì sợ bừa | Trẻ thấy ước muốn của mình bị gạt đi | Đồng ý nhưng giao việc nhỏ, chuẩn bị khăn và chậu sẵn |
| Làm hết, cho con đứng nhìn | Trẻ chán, lần sau không muốn vào bếp | Chọn món có nhiều việc nhỏ cho trẻ |
| Biến buổi nấu thành giờ học | Trẻ thấy bị kiểm tra | Để trẻ hỏi, trẻ thử, người lớn chỉ giữ an toàn |
| Chê món con làm | Trẻ mất hứng | Khen việc con đã làm, không chấm món |
Nếu nhà bạn không có thời gian nấu, chỉ cần cho trẻ phụ một việc nhỏ trong bữa tối bình thường sau buổi xem, như nhặt rau hay bày đũa. Cái cầu nối giữa phim và đời thật không cần to; nó chỉ cần có.
Câu hỏi thường gặp
Ratatouille hợp với trẻ mấy tuổi?
Đa số trẻ từ khoảng sáu tuổi xem được và thấy vui. Với trẻ bốn năm tuổi nhạy cảm, phim có một số đoạn rượt đuổi và cảnh người đuổi chuột có thể làm bé giật mình, nên chia làm hai buổi và ngồi sát bé để trấn an từng đoạn.
Xem phim nấu ăn xong cho trẻ vào bếp có nguy hiểm không?
Bếp có dao, lửa, dầu nóng nên luôn cần người lớn ở cạnh. Giao cho trẻ những việc hợp tuổi như rửa rau, nhặt lá, bày đĩa với trẻ nhỏ, cắt rau mềm có người cầm cùng với trẻ lớn hơn. Người lớn giữ phần bếp lửa và dao to.
Ngoài Ratatouille còn phim hay chương trình nào kéo trẻ vào bếp?
Với trẻ lớn, The Great British Bake Off là chương trình làm bánh giọng hiền, xem xong dễ rủ con nướng một mẻ bánh đơn giản. Chương trình nấu ăn nhịp chậm như Three Meals a Day cũng hợp để cả nhà bàn món cuối tuần.
Trẻ đòi nấu ngay sau khi xem phim lúc tối muộn thì làm sao?
Ghi nhận ước muốn nhưng dời lại, và làm cho lời hẹn cụ thể: viết lên giấy dán tủ lạnh rằng trưa mai cùng nấu, ghi luôn tên món. Trẻ thấy lời hẹn có thật thì dễ chịu đi ngủ hơn là nghe một câu từ chối.
Món ratatouille có khó nấu không?
Bản đơn giản ở nhà chỉ là các loại rau như cà tím, bí ngòi, cà chua, ớt chuông, hành tây hầm nhỏ lửa với chút dầu, muối, tiêu. Không cần đúng kiểu Pháp; điều quan trọng là có nhiều việc nhỏ để trẻ cùng làm.
Có nên vừa ăn vừa xem phim cùng con?
Thỉnh thoảng vào cuối tuần, khi bữa ăn gắn với một bộ phim cả nhà đã chọn, thì không sao và còn thành kỷ niệm. Bữa thường ngày thì nên tắt màn hình để con tập ăn và cả nhà nói chuyện. Điều quan trọng là có người lớn xem cùng.