Muốn một chương trình thực tế nấu ăn thật nhẹ để cả nhà xem cùng sau bữa tối, hợp nhất là Three Meals a Day cho người thích nhịp chậm, cảnh quê; Youn's Kitchen cho nhà thích chuyện vặt trong bếp, quán xá; và The Great British Bake Off cho nhà có trẻ lớn thích xem người ta làm ra một thứ gì đó. Cả ba không có ai bị bêu riếu, không cãi vã kịch tính, xem một tập rồi tắt mà không ai thấy hụt.
Bên dưới là từng chương trình: vì sao hợp tối cả nhà, ai sẽ thấy chán, xem bao lâu thì vừa. Sau đó là cách xem sao cho chương trình nấu ăn kéo cả nhà vào bếp thay vì chỉ ngồi nhìn, và nếu nhà bạn không hợp kiểu này thì đổi sang gì.
Vì sao chương trình nấu ăn chậm hợp buổi tối cả nhà
Tối thứ năm ở một căn hộ chung cư: bố mẹ đi làm về lúc gần bảy giờ, cơm canh xong đã tám giờ, đứa con lớp tám còn bài tập, đứa lớp ba thì đã tắm rửa và đang lăn lộn. Không ai còn sức cho một bộ phim hai tiếng. Nhưng cũng chẳng ai muốn mỗi người một phòng. Khoảng ba bốn mươi phút giữa bữa tối và giờ đi ngủ ấy là chỗ của những chương trình nấu ăn nhịp chậm.
Thứ làm chúng hợp không phải là đồ ăn đẹp, mà là cấu trúc. Một chương trình nấu ăn nhẹ không có ai thắng ai thua theo kiểu cay nghiệt, không có cốt truyện phải nhớ từ tập trước, không có móc câu cuối tập bắt người ta xem tiếp. Đứa nhỏ ngủ gật giữa chừng cũng không mất gì. Người lớn tuổi không theo kịp phụ đề vẫn hiểu vì hình ảnh tự kể: nhặt rau, nhóm lửa, nhào bột, bày ra đĩa.
Một lý do nữa là chương trình nấu ăn tạo ra chuyện để nói mà không cần ai cố. Thấy người trên màn hình làm cá kho, mẹ sẽ bảo "nhà mình kho kiểu khác". Thấy cái bánh sụp, đứa lớn sẽ đoán vì sao. Đó là kiểu nói chuyện tự nhiên nhất sau một ngày mệt: bình phẩm về một thứ ngoài mình, nhẹ nhàng, không ai bị hỏi bài. Đứa con tuổi teen vốn kiệm lời với bố mẹ cũng hay mở miệng hơn khi chuyện là cái bánh trên màn hình chứ không phải điểm kiểm tra của nó.
Three Meals a Day: cho nhà thích nhịp chậm và cảnh quê
Tiền đề. Vài người nổi tiếng về sống ở một vùng quê hoặc trên một hòn đảo nhỏ ở Hàn Quốc, việc chính mỗi ngày chỉ là tự nấu đủ ba bữa từ nguyên liệu quanh đó: rau vườn, cá câu được, gạo nấu bếp củi. Hết.
Vì sao hợp tối cả nhà. Nhịp chậm tới mức có những đoạn chỉ là người ta ngồi nhìn mưa chờ cơm chín. Với người lớn đi làm cả ngày, cảnh đó dễ chịu như ngồi ngoài hiên. Ông bà thường thích vì thấy quen: bếp củi, vườn rau, chuyện thiếu muối phải đi xin hàng xóm.
Ai sẽ thấy chán. Trẻ tiểu học quen hoạt hình nhịp nhanh có thể bỏ đi sau mười phút, không sao. Thiếu niên thích kịch tính thì chương trình này quá phẳng. Đừng ép; để chúng ngồi gần, làm việc riêng, thỉnh thoảng ngó qua cũng được.
Xem thế nào. Một tập dài, nên chia đôi: tối nay xem tới lúc bữa trưa xong, tối mai xem tiếp. Phụ đề bật sẵn; với ông bà, không cần đọc hết, chỉ cần nhìn.
Youn's Kitchen: cho nhà thích chuyện vặt trong bếp
Tiền đề. Một nhóm diễn viên Hàn Quốc, có người lớn tuổi có người trẻ, mở một quán ăn Hàn nhỏ ở nước ngoài trong một thời gian ngắn, tự lên thực đơn, tự nấu, tự bưng, tự lo khi quán đông.
Vì sao hợp. Nó vui theo kiểu ở chỗ làm: người phụ bếp lóng ngóng, người chạy bàn quên đơn, khách nước ngoài lần đầu ăn món Hàn rồi bình luận. Với bố mẹ đi làm, cảnh phối hợp trong bếp rất quen; với đứa lớn, xem người ta lo một quán ăn là một kiểu học việc nhẹ nhàng.
Lưu ý. Lúc quán đông có đoạn hối hả, nhưng không căng thẳng thật, không ai mắng ai nặng lời. Lời thoại nhiều hơn Three Meals a Day, nên ông bà đọc phụ đề chậm có thể theo không kịp đoạn nói chuyện; cảnh nấu thì vẫn xem được.
Xem thế nào. Hợp xem lúc rửa bát xong, cả nhà ngồi sofa. Đứa nhỏ hay hỏi "món đó là gì", đó là cơ hội kể về món mình từng ăn.
The Great British Bake Off: cho nhà có trẻ lớn thích xem người ta làm ra một thứ
The Great British Bake Off là cuộc thi làm bánh của những người không làm nghề, diễn ra trong một cái lều dựng giữa đồng cỏ nước Anh. Mỗi tuần có vài thử thách, cuối tập có một người rời lều. Nghe giống mọi cuộc thi khác, nhưng giọng của nó hiền tới mức thành nổi tiếng: thí sinh giúp nhau khi bánh của người khác sắp hỏng, người phải rời đi vẫn được cả lều ôm, giám khảo chê thẳng nhưng không chê để làm trò.
Với một nhà có con mười, mười hai tuổi trở lên, đây là chương trình mở ra rất nhiều câu hỏi tự nhiên: vì sao bánh xẹp, vì sao bột phải nghỉ, vì sao người ta khóc khi bánh đổ. Trẻ ở tuổi đó thường thích đoán ai sẽ được khen, và việc đoán ấy là cách tham gia nhẹ nhàng hơn nhiều so với ngồi im xem. Có nhà còn vừa xem vừa nói chuyện về việc người ta xử sự thế nào khi thất bại trước mặt người khác, mà không cần ai giảng.
Điểm cần biết: mỗi tập khá dài so với một tối thường ngày, nên coi một tập là hai buổi. Chương trình có yếu tố loại người, nên với trẻ nhỏ dễ buồn khi nhân vật mình thích phải đi, hãy nói trước rằng mỗi tuần sẽ có người về và họ vẫn vui. Cũng nên để ý rằng xem xong trẻ thường đòi làm bánh ngay tối đó; chuẩn bị sẵn câu "cuối tuần nhà mình thử làm một mẻ nhé".
Xem sao cho chương trình nấu ăn kéo cả nhà vào bếp
Chương trình nấu ăn có một lợi thế mà phim không có: nó dẫn thẳng tới một việc cả nhà làm cùng được. Vài cách để buổi xem không dừng ở chỗ ngồi nhìn:
- Mỗi tuần chọn một món thấy trên chương trình mà nhà mình nấu được, ghi lên một tờ giấy dán tủ lạnh, cuối tuần cùng làm. Không cần giống, chỉ cần có câu chuyện "món này mình thấy trên tivi".
- Để đứa lớn làm người "bình luận" thay giám khảo: nó nói vì sao món kia đẹp, món này chưa được. Người lớn chỉ hỏi thêm, không sửa.
- Với ông bà, hỏi "hồi xưa nhà mình nấu món này thế nào?". Chương trình nấu ăn nước ngoài là cái cớ tốt để ông bà kể chuyện bếp ngày xưa.
- Đừng biến buổi xem thành giờ học nấu ăn. Ai muốn chỉ xem thì cứ chỉ xem.
- Xem một tập rồi tắt. Chương trình nấu ăn dễ cuốn theo kiểu "thêm một tập nữa" vì không có điểm dừng rõ; đặt trước giờ tắt từ khi mở.
Câu mẫu khi cả nhà đòi xem tiếp: "Mai mình xem tiếp đoạn người ta làm bánh mì nhé, giờ cả nhà đi đánh răng." Nói cụ thể đoạn nào sẽ xem tiếp giúp trẻ dễ buông hơn là một câu "thôi đủ rồi".
Ai trong nhà hợp chương trình nào
Một nhà thường có ba bốn gu cùng lúc. Bảng dưới không phải luật, chỉ là cách đoán nhanh để tối nay đỡ mất mười lăm phút bấm qua bấm lại.
| Người xem | Hợp nhất | Vì sao |
|---|---|---|
| Ông bà, người thích cảnh quê | Three Meals a Day | Bếp củi, vườn rau, nhịp chậm, ít phải đọc phụ đề |
| Bố mẹ đi làm về mệt | Youn's Kitchen | Chuyện phối hợp trong bếp giống chuyện ở chỗ làm, cười được mà không phải nghĩ |
| Con mười tuổi trở lên | The Great British Bake Off | Có thử thách để đoán, có người làm hỏng rồi làm lại, có cái bánh thành hình cuối tập |
| Con nhỏ tuổi mẫu giáo | Đoạn ngắn của bất cứ chương trình nào, có người lớn ngồi cạnh | Trẻ nhỏ xem để hỏi "cái gì đây", không xem để theo chuyện |
Khi gu trong nhà lệch nhau, thử luân phiên theo tối: thứ hai chương trình của ông bà, thứ tư chương trình của đứa lớn. Người không hợp gu tối đó vẫn ngồi cùng nhưng được làm việc riêng nhẹ, như gấp quần áo hay gọt trái cây. Sau vài tuần, nhiều nhà nhận ra người ta bắt đầu thích chương trình của nhau, chỉ vì được ngồi xem cùng người mình thương mà không bị ép. Điều quan trọng là không ai bị chê gu: câu "chương trình gì mà chán thế" nói một lần là người kia không muốn chọn nữa.
Nếu nhà bạn không hợp kiểu này thì đổi sang gì
Có nhà xem nửa tập Three Meals a Day là cả nhà ngáp, không phải vì mệt mà vì chán. Không sao, mỗi nhà một nhịp. Nếu cả nhà thích chuyện có đầu có đuôi hơn cảnh nấu nướng, phim hoạt hình về bếp như Ratatouille là lối rẽ hợp: vẫn có đồ ăn, vẫn có bếp, nhưng có nhân vật để theo. Nếu nhà thích đi đây đi đó hơn ngồi một chỗ, chương trình kiểu Hai ngày một đêm bản Việt cho cảnh các tỉnh, đặc sản, và tiếng cười ồn hơn.
Ngược lại, nếu nhà bạn thấy ngay cả chương trình nấu ăn cũng quá ồn cho buổi tối, cứ thử một tối không màn hình: bật nhạc nhỏ, ngồi gọt trái cây, kể nhau nghe chuyện trong ngày. Chương trình nào cũng chỉ là cái cớ để ngồi gần nhau; khi đã ngồi gần được rồi thì cái cớ không còn cần thiết.
Một cái hay nhầm cuối cùng: thấy chương trình nấu ăn nhẹ nhàng nên mở cho trẻ nhỏ xem một mình suốt buổi tối. Thứ nhẹ với người lớn vẫn là màn hình với trẻ, và cái hay của chương trình nấu ăn nằm ở chỗ có người lớn ngồi cạnh để bình, để hỏi, để rủ vào bếp.
Câu hỏi thường gặp
Three Meals a Day có hợp cho trẻ nhỏ xem không?
Nội dung hoàn toàn lành, không có cảnh khó, nhưng nhịp rất chậm nên trẻ tiểu học thường chán sau một lúc. Hợp hơn là để trẻ ngồi cùng người lớn, xem đoạn nấu ăn hoặc chăm con vật, rồi tự đi chơi khi chán. Đừng ép trẻ ngồi xem hết.
Chương trình nấu ăn nào hợp với ông bà nghe kém?
Ông bà nghe kém hợp với chương trình nhiều hình ảnh, ít lời thoại, như Three Meals a Day, vì cảnh nấu tự kể chuyện. Bật phụ đề cỡ chữ lớn, ngồi gần màn hình hơn, và để người trẻ thỉnh thoảng giải thích một câu là đủ.
The Great British Bake Off có cảnh căng thẳng không?
Có những lúc thí sinh hồi hộp vì sắp hết giờ hoặc bánh hỏng, và cuối mỗi tập có người phải rời cuộc thi. Nhưng giọng chương trình hiền, không ai bị chế giễu, nên đa số trẻ từ tuổi tiểu học trở lên xem được cùng người lớn.
Xem chương trình nấu ăn sau bữa tối có làm trẻ đòi ăn thêm không?
Có nhà gặp chuyện trẻ xem xong đòi ăn bánh ngay. Cách nhẹ nhàng là hẹn một buổi cuối tuần cùng làm món vừa thấy, ghi lại lên giấy để trẻ thấy lời hẹn có thật. Như vậy ý muốn của trẻ được ghi nhận mà không phải ăn đêm.
Một tối nên xem bao lâu chương trình thực tế nấu ăn?
Với tối thường ngày, khoảng nửa tập tới một tập là vừa. Vì chương trình không có móc câu cuối tập nên rất dễ xem lan sang tập sau; quyết định trước giờ tắt từ lúc mở và nói rõ với cả nhà sẽ giúp dừng nhẹ nhàng hơn.
Chương trình thực tế nấu ăn khác show thi nấu ăn kịch tính ở chỗ nào?
Chương trình nhẹ không dựng cảnh cãi vã, không bêu thí sinh, không có giám khảo nói nặng để gây chú ý. Show kịch tính thì cố ý tạo căng thẳng, hợp người thích hồi hộp nhưng không hợp buổi tối cả nhà muốn thả lỏng.