Với người lớn tuổi sống một mình ở quê, buổi chiều thường dài nhất, và thứ hợp để xem lúc đó là phim nhịp chậm, ít thoại, hình đẹp, kể về đời thường: Perfect Days của Wim Wenders gần như không cần lời, Our Little Sister và Departures ấm mà không ồn. Điều quan trọng không kém là chọn bản lồng tiếng hoặc thuyết minh, chữ phụ đề to, và một chiếc máy đặt đúng tầm mắt ngoài hiên.
Bài viết cho cả hai phía: người lớn tuổi tự chọn phim cho mình, và con cháu ở xa muốn chuẩn bị sẵn cho bố mẹ, ông bà. Phần dưới đi qua buổi chiều ở quê trông thế nào, cách chọn phim cho người mắt kém, tai kém, năm phim hợp kèm lưu ý, cách con cháu chuẩn bị, những cái hay nhầm, và đoạn cuối về lúc quạnh hiu đã thành nỗi buồn cần người thật.
Buổi chiều dài ở quê
Ở quê, buổi sáng thường có việc: quét sân, cho gà ăn, ra chợ, ghé nhà hàng xóm. Buổi tối có thời sự, có cuộc gọi của con cháu. Khoảng trống nằm ở buổi chiều, từ ba bốn giờ tới lúc nấu cơm tối. Nắng đã dịu, việc đã hết, hàng xóm ai về nhà nấy. Người sống một mình ngồi ngoài hiên, nhìn ra ngõ, và nỗi quạnh hiu tới nhẹ nhàng mà dai dẳng.
Nhiều nhà con cháu đã sắm cho ông bà một chiếc máy tính bảng hay một chiếc tivi to hơn. Nhưng máy móc chỉ là nửa câu chuyện. Nửa còn lại là có gì đáng xem. Phim truyền hình dài tập chiếu buổi tối thì ồn, nhiều cãi vã, nhiều nước mắt; tin tức thì nặng. Thứ hợp cho buổi chiều là cái gì đó êm, có hình đẹp, có người sống chậm rãi, xem một đoạn rồi đứng dậy đi nấu cơm cũng không tiếc.
Một điều nhiều người con không để ý: người già ở một mình không hẳn muốn phim vui nhộn. Phim quá ồn, nhiều tiếng cười giả, đôi khi lại làm căn nhà vắng thêm vắng khi tắt máy. Phim có nhịp gần với nhịp sống của họ, có bữa cơm, có khu vườn, có người làm việc đều đặn mỗi ngày, lại khiến họ thấy mình được hiểu.
Chọn phim cho người mắt kém, tai kém
Ưu tiên bản lồng tiếng hoặc thuyết minh. Phần lớn người lớn tuổi đọc phụ đề không kịp, nhất là phim nước ngoài thoại nhanh. Phim nào có bản tiếng Việt thì chọn bản đó. Nếu chỉ có phụ đề, chọn phim ít thoại như Perfect Days, xem hình là hiểu.
Chữ to, máy đặt đúng tầm mắt. Máy tính bảng để trên chõng tre, dựa vào một cái gối, nghiêng vừa tầm, cách mắt chừng một sải tay. Tăng cỡ chữ phụ đề nếu máy cho phép. Đừng để ông bà phải cúi cổ cầm máy cả tiếng.
Âm lượng vừa, giọng nói rõ. Người nghe kém thường tăng âm lượng tới mức tiếng nhạc nền chói. Chọn phim có nhạc nền nhẹ, lời thoại rõ; nếu có loa nhỏ đặt gần người nghe thì tốt hơn là mở máy hết cỡ.
Nhịp chậm, ít cảnh cắt nhanh. Phim hành động, phim nhiều cảnh chuyển liên tục làm người già mỏi mắt và khó theo. Phim có những cảnh dài, máy quay đứng yên, dễ xem hơn nhiều.
Phim ngắn hoặc chia được đoạn. Một phim hai tiếng có thể xem làm hai buổi chiều. Phim bộ chọn loại mỗi tập độc lập, quên tập trước vẫn xem tập sau được.
Năm phim hợp buổi chiều một mình
Danh sách dưới chọn theo tiêu chí ít ồn, nhịp chậm, tình người. Mấy phim này có thể tìm trên các ứng dụng xem phim có bản quyền; bản lồng tiếng hay không tuỳ nơi phát.
| Tác phẩm | Vì sao hợp | Cần biết trước |
|---|---|---|
| Perfect Days | Một người đàn ông lớn tuổi ở Tokyo làm nghề dọn nhà vệ sinh công cộng, sống theo nếp đều: chăm cây, nghe băng cát-xét, chụp ảnh bóng nắng qua tán lá. Rất ít lời, hình đẹp, nhịp như một buổi chiều. | Gần như không có cốt truyện; ai cần chuyện gay cấn sẽ thấy chậm |
| Our Little Sister | Bốn chị em trong ngôi nhà gỗ cũ ven biển, bốn mùa, món ăn nhà làm, những buổi chiều hiên nhà. Rất gần với không khí nhà quê Việt. | Phim mở đầu bằng một đám tang; nhiều thoại, cần phụ đề hoặc thuyết minh |
| Departures | Một người đàn ông về lại quê, làm nghề khâm liệm. Phim nói về cái chết mà nhẹ nhàng, có tiếng cười, nhiều cảnh làng quê, sông nước. | Chạm chuyện tang lễ; hợp người đã bình thản với tuổi già, không hợp người vừa mất bạn đời |
| A Man Called Ove | Một ông góa vợ khó tính, nếp sống bị xáo trộn khi có hàng xóm mới. Nhiều người già thấy mình trong nhân vật. | Có những đoạn nhân vật tìm cách kết thúc đời mình; không chọn cho người đang buồn sâu |
| Mary Poppins Returns | Nhạc kịch nhiều màu, bài hát dễ nghe, có cả ông bà lẫn cháu xem được khi cháu về chơi. | Ồn hơn bốn phim trên; hợp hôm muốn vui, không hợp lúc muốn yên |
Ngoài phim, nhiều người lớn tuổi thích chương trình nấu ăn, làm vườn, phim tài liệu về làng quê, sông nước. Không cốt truyện, không cần nhớ tên nhân vật, xem lúc nào cũng được.
Con cháu ở xa chuẩn bị thế nào
Người con ở thành phố thường muốn giúp nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Vài việc đơn giản làm được trong một lần về quê:
- Ngồi xem cùng bố mẹ một buổi chiều, một phim trong danh sách. Để ý xem bố mẹ cười ở đâu, ngủ gật ở đâu; đó là cách biết gu nhanh nhất.
- Lưu sẵn năm sáu phim vào một chỗ dễ mở, đừng để bố mẹ phải tìm kiếm.
- Chỉ đúng hai thao tác: mở phim và dừng phim. Đừng dạy nhiều; người lớn tuổi nhớ hai việc tốt hơn mười việc.
- Kê sẵn chỗ ngồi: chõng tre có gối tựa, giá đỡ máy, ổ điện gần đó.
- Hẹn một câu: "Chiều mai mẹ xem phim đó, tối con gọi mẹ kể con nghe nhé." Phim thành chuyện để nói khi gọi điện.
- Lần về sau hỏi lại: phim nào mẹ thích, phim nào chán. Thay danh sách theo đó.
Câu chuyện qua điện thoại về một bộ phim nhiều khi quý hơn chính bộ phim. Người già ở một mình thiếu nhất là người để kể lại một ngày của mình.
Những cái hay nhầm
Hay nhầm nhất là nghĩ người già chỉ thích phim cũ, phim Việt ngày xưa. Nhiều ông bà thích thật, nhưng cũng có người rất thích phim nước ngoài chậm rãi, miễn là có tiếng Việt và hình dễ nhìn. Đừng tự giới hạn danh sách vì định kiến về tuổi.
Cái nhầm thứ hai là bật tivi cả ngày cho "có tiếng người". Nhiều nhà làm vậy vì thương, nhưng tiếng tivi liên tục, nhất là chương trình cãi vã, quảng cáo, làm người già mệt mà không biết vì sao. Một hai tiếng xem có chủ đích vào buổi chiều tốt hơn để máy chạy từ sáng tới tối.
Cái nhầm thứ ba là chọn phim về tuổi già cô đơn với ý tốt "để bố mẹ đồng cảm". Với người đang quạnh hiu, phim nói đúng nỗi cô đơn của họ có khi làm buồn thêm. Phim về gia đình đông vui, về người làm việc mình yêu, về khu vườn và bữa cơm thường hợp hơn.
Cái nhầm cuối là để phim thay cho cuộc gọi. Gửi phim rồi ít gọi hơn vì nghĩ bố mẹ đã có cái xem. Phim là bạn của buổi chiều, còn cuộc gọi buổi tối vẫn là thứ không gì thay được.
Nếu không hợp thì đổi sang kiểu gì
Có ông bà xem vài phút đã chán, có người xem mà buồn thêm. Vài lối đổi:
- Thấy phim chậm quá, buồn ngủ: đổi sang phim có nhạc như Mary Poppins Returns, hoặc chương trình nấu ăn có người nói chuyện vui.
- Đọc phụ đề không kịp: đổi sang phim gần như không lời, hoặc phim tài liệu thiên nhiên có thuyết minh tiếng Việt.
- Xem phim về gia đình mà nhớ con cháu, buồn thêm: đổi sang chương trình làm vườn, câu cá, đi chợ quê, không có chuyện gia đình.
- Mỏi mắt sau nửa tiếng: chia phim làm nhiều buổi, mỗi buổi nửa tiếng, nghỉ ra sân đi lại.
- Không thích xem gì: nghe radio, nghe đọc truyện, hoặc sang nhà hàng xóm. Không phải chiều nào cũng cần màn hình.
Mục đích là buổi chiều bớt dài, không phải xem hết một danh sách phim. Có ông bà xem một phim ba bốn lần vì thích một cảnh nào đó; cứ để vậy, phim quen cũng là một người bạn quen. Con cháu không cần lúc nào cũng tìm phim mới, chỉ cần hỏi xem tuần này bố mẹ đã xem lại phim nào và vì sao.
Khi quạnh hiu thành nỗi buồn kéo dài
Người già sống một mình có lúc buồn là chuyện thường. Nhưng nếu bố mẹ, ông bà mấy tuần liền ít nói, bỏ bữa, ngủ không được hoặc nằm suốt ngày, không còn thiết làm những việc vẫn thích, hay buột miệng những câu như "sống cũng chẳng để làm gì", thì đó là lúc cần người thân bên cạnh, không phải thêm một bộ phim.
Người con ở xa nên gọi điện thường hơn, nhờ họ hàng hay hàng xóm ghé qua, và đưa bố mẹ tới cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám. Nếu thấy người thân có ý nghĩ làm hại bản thân, gọi 115, đừng để họ ở một mình. Phim làm buổi chiều đỡ dài, nhưng không thay được người ngồi cạnh.
Nếu chính bạn là người lớn tuổi đang đọc bài này và thấy những ngày gần đây nặng hơn thường lệ, đừng ngại gọi cho con cháu trước, hoặc sang nhà một người hàng xóm quen. Nói "dạo này bố hơi buồn" không phải làm phiền ai; đó là điều người thân mong được nghe để kịp về bên cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Người già sống một mình nên xem phim gì?
Phim nhịp chậm, ít thoại, hình đẹp, kể về đời thường như Perfect Days, Our Little Sister hay Departures thường hợp. Nên chọn bản lồng tiếng hoặc thuyết minh và tránh phim ồn, nhiều cãi vã.
Ông bà mắt kém có xem được phim nước ngoài không?
Được, nếu chọn bản lồng tiếng hoặc thuyết minh, hoặc chọn phim gần như không lời. Máy nên đặt vừa tầm mắt, chữ phụ đề tăng cỡ, và chia phim dài làm nhiều buổi để đỡ mỏi mắt.
Có nên bật tivi cả ngày cho người già đỡ buồn không?
Không nên, vì tiếng tivi liên tục, nhất là chương trình ồn và quảng cáo, làm người già mệt. Một hai tiếng xem có chủ đích vào buổi chiều, cộng với cuộc gọi của con cháu buổi tối, tốt hơn nhiều.
Con ở xa giúp bố mẹ xem phim thế nào cho dễ?
Lưu sẵn vài phim vào chỗ dễ mở, chỉ dạy hai thao tác mở và dừng, kê sẵn chỗ ngồi có giá đỡ máy. Hẹn bố mẹ xem rồi kể lại qua điện thoại để phim thành chuyện để nói.
A Man Called Ove có hợp cho người già xem không?
Nhiều người lớn tuổi thấy mình trong nhân vật ông góa vợ khó tính, nhưng phim có những đoạn nhân vật tìm cách kết thúc đời mình. Không nên chọn cho người đang buồn sâu hay vừa mất bạn đời.
Khi nào nỗi buồn của người già sống một mình cần lưu ý?
Khi mấy tuần liền ít nói, bỏ bữa, mất ngủ, không thiết làm gì hoặc nói những câu chán sống. Lúc đó con cháu nên gọi thường hơn, nhờ người ghé thăm, đưa tới cơ sở y tế gần nhất, gọi 115 nếu có nguy hiểm.