Khi người thân đã mất được vài tháng, đám tang và những ngày bận rộn đã qua, nhưng buổi tối nào ngồi một mình cũng thấy nhớ, những phim hợp nhất là phim nhìn cái chết bằng ánh mắt dịu dàng và nhìn người ở lại bằng sự trìu mến: Departures (Okuribito), Still Walking và Our Little Sister của Kore-eda. Cả ba không né mất mát, nhưng cũng không xoáy vào nỗi đau; chúng để mình nhớ người đã đi trong một không khí yên.
Bài này viết cho giai đoạn đã qua những tuần đầu, không phải cho ngày vừa mất. Phần dưới nói vì sao nên đợi, năm phim ngồi cạnh nỗi nhớ được, phim nào gần với từng kiểu mất mát, cách xem một buổi tối bên chiếc ghế quen, những cái hay nhầm, và đoạn cuối về lúc nỗi buồn cần nhiều hơn một bộ phim.
Vì sao nên đợi qua những tuần đầu
Những tuần đầu sau khi mất người thân, phần lớn người ta không có sức xem gì cả, và cũng không nên ép. Đầu óc bận lo hậu sự, tiếp khách, giấy tờ; tối về chỉ muốn nằm. Phim về mất mát lúc này dễ thành một lần nhắc lại đau đớn, chứ chưa phải chỗ nghỉ. Nếu cần thứ gì để mắt có chỗ dừng, chọn chương trình thiên nhiên hay nấu ăn, không có cốt truyện.
Qua vài tháng, nhịp sống bắt đầu trở lại. Đi làm, nấu cơm, trả lời tin nhắn. Nhưng chính lúc mọi người quanh mình đã thôi hỏi han, nỗi nhớ lại hay tới vào những buổi tối yên: một món ăn người ấy hay nấu, một bài hát, một chiếc ghế trống. Đó là lúc một bộ phim đúng có thể ngồi cạnh mình. Nó không làm mình quên, mà cho mình một chỗ để nhớ mà không sợ.
Thời điểm mỗi người mỗi khác. Có người ba tháng đã muốn xem, có người một năm vẫn chưa. Một cách thử: mở phim, xem mười lăm phút. Nếu thấy nghẹn nhưng vẫn muốn xem tiếp, mình đã sẵn sàng. Nếu thấy hoảng, tim đập nhanh, muốn tắt ngay, thì cứ tắt, đợi thêm vài tuần. Không có hạn chót nào cho nỗi buồn.
Năm phim ngồi cạnh nỗi nhớ được
Departures (Okuribito). Một nghệ sĩ cello mất việc ở Tokyo, đưa vợ về thị trấn quê, tình cờ nhận làm nghề khâm liệm, tức chuẩn bị thi thể trước khi đưa tiễn. Phim có nhiều tiếng cười bất ngờ, và nhìn việc tiễn người đi như một cử chỉ chăm sóc cuối cùng. Rất hợp với người còn day dứt về những ngày cuối của người thân. Có những cảnh đưa tiễn cụ thể, nên cần biết trước.
Still Walking. Một gia đình về nhà bố mẹ ở thị trấn ven biển vào ngày giỗ người con cả. Gần như cả phim là nấu nướng, ăn uống, những câu nói nửa vời giữa người thân. Phim hiểu rất rõ cảm giác người mất vẫn hiện diện trong từng bữa cơm. Nhịp rất chậm, thoại tinh tế, hợp khi có đủ thời gian và đầu óc tỉnh.
Our Little Sister. Ba chị em sống trong ngôi nhà gỗ cũ ở một thị trấn ven biển đi dự đám tang người cha đã bỏ nhà đi từ lâu, gặp cô em cùng cha khác mẹ và mời em về ở cùng. Phim mở đầu bằng một cái chết nhưng phần còn lại là bốn mùa, món ăn, những buổi chiều. Hợp với người muốn thấy cuộc sống tiếp tục mà vẫn mang theo người đã đi.
Mary Poppins Returns. Michael Banks đã lớn, vợ mất chưa lâu, một mình nuôi ba con và đứng trước nguy cơ mất ngôi nhà. Bà vú Mary Poppins quay lại. Phim nhạc kịch, nhiều màu, nhưng có một bài hát nói thẳng về người mẹ đã mất rất dịu. Hợp với gia đình có con nhỏ cùng mất một người.
About Time. Bề ngoài là chuyện tình của một chàng trai biết quay lại những khoảnh khắc đã qua, nhưng phần sâu nhất là chuyện bố con. Phim hợp với người đang tiếc những ngày bình thường đã không để ý. Có những đoạn rất dễ khóc, nên chọn tối không phải dậy sớm.
Mất ai thì phim nào gần hơn
Mỗi mất mát có một màu riêng. Bảng dưới không phải công thức, chỉ là gợi ý để bắt đầu; xem vài phút rồi tự cảm nhận.
| Hoàn cảnh | Phim gần hơn | Vì sao |
|---|---|---|
| Mất cha hoặc mẹ khi đã trưởng thành | Still Walking, About Time | Cả hai nói về những điều chưa kịp nói giữa cha mẹ và con cái đã lớn, rất đời |
| Còn day dứt về những ngày cuối, việc lo hậu sự | Departures | Nhìn việc tiễn đưa như sự chăm sóc, giúp nhiều người thấy nhẹ hơn về phần đó |
| Mất người thân mà quan hệ từng phức tạp, có khoảng cách | Our Little Sister | Phim cho thấy có thể vừa giận vừa thương một người đã đi, và vẫn sống tiếp |
| Cả nhà có trẻ nhỏ cùng mất một người | Mary Poppins Returns | Màu sắc và âm nhạc đủ cho trẻ, còn người lớn có một bài hát để khóc |
| Mất bạn đời, nay sống một mình | Still Walking, Our Little Sister | Nhịp chậm, nhiều cảnh nhà cửa, bếp núc, không ép mình phải vui lên |
Với người mất bạn đời ở tuổi lớn, một số người tìm tới A Man Called Ove vì phim nói về một ông góa vợ. Nhưng phim có những đoạn nhân vật tìm cách kết thúc đời mình, kể bằng giọng trào phúng; người đang có ý nghĩ đó tuyệt đối không nên xem lúc này.
Một buổi tối bên ghế quen: xem thế nào
Nhiều người kể rằng buổi tối khó nhất là khoảng sau bữa cơm, trước giờ ngủ. Một buổi xem có chuẩn bị giúp khoảng đó bớt trống.
- Chọn chỗ ngồi quen, có đèn vàng dịu, không ngồi trong bóng tối hoàn toàn; tối hẳn dễ làm lòng chùng hơn.
- Pha một cốc nước ấm, trà gừng hay sữa nóng. Có thứ gì đó trong tay giúp người ta ngồi yên hơn.
- Đặt khăn giấy gần tay. Khóc khi xem không phải điều cần tránh; chỉ cần đừng để nó bất ngờ.
- Chọn một phim, bật trước chín giờ tối để còn thời gian lắng lại trước khi ngủ.
- Nếu muốn, nhắn trước cho một người thân: "Tối nay mình xem phim, có gì mình gọi nhé." Biết có người ở đầu dây là đủ.
- Xem xong, đừng tắt máy rồi nằm ngay. Ngồi thêm vài phút, rửa cốc, nhìn ra cửa sổ. Để cảm xúc có chỗ hạ xuống.
Có người thấy dễ chịu khi xem cùng một người thân cũng đang nhớ người đã mất. Hai người ngồi cạnh nhau, không cần nói nhiều, có khi lại nói được những điều nhiều tháng nay không nói ra.
Những cái hay nhầm
Cái nhầm thứ nhất là nghĩ xem phim buồn sẽ "giải toả" hết. Một phim có thể giúp khóc ra một lần, nhưng xem liền nhiều phim về cái chết trong một tuần thường làm người ta chìm sâu hơn chứ không nhẹ đi. Xen giữa nên có những tối xem thứ nhẹ hẳn: một chương trình nấu ăn, một phim hoạt hình vui.
Cái nhầm thứ hai là tránh hẳn mọi thứ gợi nhớ. Có người cất hết ảnh, không dám xem phim nào có cảnh gia đình. Điều đó dễ hiểu ở những tuần đầu, nhưng kéo dài thì nỗi nhớ bị dồn lại. Một bộ phim dịu như Our Little Sister là cách nhẹ nhàng để cho phép mình nhớ.
Cái nhầm thứ ba là xem một mình mãi. Phim là chỗ nghỉ tốt, nhưng nếu tối nào cũng chỉ có mình và màn hình, nỗi cô đơn sau mất mát dễ dày thêm. Thỉnh thoảng rủ một người bạn, một người con, cùng ngồi xem; hoặc xem xong gọi điện kể lại một cảnh mình nhớ.
Cái nhầm cuối là tự trách vì xem phim vui. Có người thấy áy náy khi cười lúc người thân mới mất được vài tháng. Cười không có nghĩa là quên. Người đã đi hẳn cũng muốn mình có những buổi tối nhẹ nhàng.
Nếu phim chạm quá sâu thì đổi sang kiểu gì
Có tối mở phim và thấy mình chưa sẵn sàng. Không sao. Thử đổi:
- Phim có cảnh đám tang làm nhớ lại ngày đó quá rõ: đổi sang Our Little Sister hoặc phim không có cảnh tang lễ, chỉ có cảnh đời thường.
- Thoại dày, phải đọc phụ đề nhiều mà đầu óc không theo nổi: chọn bản lồng tiếng, hoặc chuyển sang phim tài liệu thiên nhiên có lời dẫn chậm.
- Phim về cha mẹ làm nghẹn quá: đổi sang phim về bạn bè, về người lạ giúp nhau, như The Peanut Butter Falcon.
- Thấy lòng trống và lạnh hơn sau khi xem: tắt máy, gọi một người thân, hoặc ra ngoài đi bộ một đoạn ngắn có đèn đường.
- Không muốn xem gì cả: nghe một bài nhạc người ấy thích, hoặc ngồi xem lại ảnh cũ nếu thấy đủ sức. Không phải tối nào cũng cần phim.
Biết dừng là một phần của việc chăm sóc mình. Bộ phim sẽ vẫn ở đó cho một tối khác.
Phim không thay được người thật
Đau buồn sau mất mát có thể kéo dài rất lâu và lên xuống thất thường; một ngày giỗ, một mùa lễ tết là đủ làm nó quay lại. Điều đó bình thường. Nhưng nếu sau nhiều tháng nỗi buồn vẫn không lơi chút nào, mất ngủ kéo dài nhiều tuần, không còn thiết ăn uống hay làm gì, hoặc có lúc nghĩ tới chuyện đi theo người đã mất hay làm hại bản thân, thì cần nhiều hơn một bộ phim.
Hãy nói với một người thân, người bạn mình tin, kể cả khi thấy ngại làm phiền họ. Có thể tới cơ sở y tế gần nhất để được hỏi han và giới thiệu người có chuyên môn. Nếu thấy mình không an toàn, gọi 115 và đừng ở một mình. Phim có thể ngồi cạnh nỗi nhớ một tối, nhưng người thật mới ở cạnh mình được lâu dài.
Nếu bạn đang đọc bài này vì lo cho bố, mẹ hay một người thân vừa mất bạn đời, đừng chỉ gửi họ danh sách phim. Ghé qua, ngồi xem cùng một tối, ăn cùng một bữa. Với người ở lại, có ai đó ngồi bên cạnh trên chiếc ghế quen nhiều khi quý hơn bất cứ bộ phim nào.
Câu hỏi thường gặp
Mất người thân bao lâu thì nên xem phim về mất mát?
Không có mốc chung, nhưng phần lớn người ta thấy dễ hơn khi đã qua những tuần đầu bận rộn. Có thể thử xem mười lăm phút; nếu nghẹn nhưng vẫn muốn xem tiếp là đã sẵn sàng, còn thấy hoảng thì nên tắt và đợi thêm.
Departures có quá nặng với người vừa mất người thân không?
Departures có nhiều cảnh đưa tiễn cụ thể nên cần biết trước, nhưng phim nhìn việc đó rất dịu và có nhiều tiếng cười. Nhiều người thấy nhẹ lòng hơn về những ngày cuối của người thân sau khi xem.
Phim nào hợp xem cùng con nhỏ khi nhà vừa mất người?
Mary Poppins Returns hợp vì có màu sắc và âm nhạc cho trẻ, đồng thời có một bài hát nói về người mẹ đã mất rất nhẹ nhàng. Nên ngồi xem cùng con để con hỏi gì cũng có người trả lời.
Xem phim vui khi đang có tang có sao không?
Không sao, cười không có nghĩa là quên người đã mất. Xen kẽ những tối xem thứ nhẹ hẳn giữa các tối nhớ thương giúp nỗi buồn không bị dồn lại quá dày.
A Man Called Ove có hợp với người góa bạn đời không?
Phim nói về một ông góa vợ nhưng có những đoạn nhân vật tìm cách kết thúc đời mình. Người đang có ý nghĩ làm hại bản thân không nên xem lúc này; người đã vững hơn có thể xem cùng một người thân.
Khi nào nỗi buồn mất người thân cần tìm người giúp?
Khi nhiều tháng không lơi chút nào, mất ngủ kéo dài nhiều tuần, bỏ ăn, bỏ việc hoặc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân. Lúc đó hãy nói với người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất, và gọi 115 nếu thấy không an toàn.