XemNhe.comXem Nhẹ
Bữa cơm cả nhà và xem cùng nhau

Nói chuyện sau khi xem phim cùng cả nhà: câu hỏi mở thay cho bài giảng

Phim vừa hết, cả nhà còn ngồi trên thảm: hỏi gì sau phim buồn, sau cảnh khó với trẻ, khi mỗi người thích một kiểu, và vì sao bài học đạo lý làm câu chuyện tắt ngúm.

Lilac sweater on a young girl sitting on a living room rug beside her parents and grandmother after dinner, faces softly out of focus, a projector casting a blank white glow on the wall

Sau khi cả nhà xem xong một bộ phim, câu hỏi hợp nhất thường là câu hỏi mở về cảm giác và về chính nhà mình, như "đoạn nào làm mọi người nhớ nhất?" hay "nếu là bà trong phim, mẹ có làm khác không?", chứ không phải câu hỏi kiểm tra kiểu "phim dạy con điều gì?". Với những phim cả nhà hay xem như Encanto, Luca hay Wonder, một câu hỏi đúng lúc có thể mở ra những chuyện mà bữa cơm thường ngày chẳng ai nhắc tới.

Bài này không chia câu hỏi theo tuổi, mà theo tình huống: sau phim buồn, sau phim có cảnh khó với trẻ, khi mỗi người trong nhà thích một kiểu, khi chính người lớn bị phim chạm vào. Kèm theo là những câu dễ làm câu chuyện tắt ngúm, cách để ông bà cùng tham gia, và lúc nào thì tốt nhất là không hỏi gì.

Phim vừa hết, cả nhà còn ngồi trên thảm

Máy chiếu vẫn hắt ánh trắng lên tường, đèn chưa bật. Đứa con gái chín tuổi nằm gối đầu lên chân bà, bố mẹ ngồi tựa vào sofa. Bộ phim vừa hết. Đây là khoảnh khắc mà nhiều bố mẹ thấy nên "tận dụng", và thường làm hỏng nó bằng một câu: "Thế con thấy phim dạy mình điều gì?" Đứa con nhún vai, "con không biết", rồi đứng dậy đi đánh răng.

Câu hỏi đó không sai về ý, nhưng sai về giọng. Nó biến buổi xem phim thành bài đọc hiểu, và trẻ con rất nhạy với những gì giống bài kiểm tra. Người lớn cũng vậy: ai từng bị hỏi "cuốn sách đó có ý nghĩa gì" sau khi đọc xong một cuốn truyện mình thích đều biết cảm giác muốn im lặng.

Khoảnh khắc sau phim quý vì mọi người vừa cùng trải qua một thứ, cảm xúc còn nóng, ai cũng có điều muốn nói nhưng chưa biết nói thế nào. Việc của người lớn không phải là rút ra bài học, mà là mở một lối nhỏ để những điều ấy đi ra. Lối nhỏ đó thường là một câu hỏi về cảm giác, về chi tiết, hoặc về chính nhà mình. Nó cũng có thể chỉ là một câu người lớn tự kể trước, kiểu "đoạn đó làm bố nhớ hồi bố mới đi làm xa nhà", để mọi người thấy nói ra cũng không sao.

Câu hỏi theo tình huống

Không có câu hỏi nào hợp mọi bộ phim. Bảng dưới gom vài tình huống hay gặp trong những tối xem phim cả nhà và câu mở hợp với từng tình huống.

Tình huốngCâu mở hợpVì sao
Sau phim buồn, có người khóc"Đoạn nào làm mọi người thấy nghẹn nhất?"Cho phép mọi người nói về cảm xúc mà không ai bị chỉ ra là người khóc
Sau phim có cảnh đáng sợ với trẻ"Đoạn nào làm con hồi hộp nhất? Lúc đó con nghĩ gì?"Nói ra được nỗi sợ giúp trẻ bớt sợ; người lớn biết trẻ sợ gì
Phim về gia đình có xung đột"Nếu là người bà trong phim, mẹ có làm khác không?"Đặt người lớn vào vai, trẻ thấy người lớn cũng nghĩ, cũng sai
Mỗi người thích một đoạn khác nhau"Mỗi người kể đoạn mình thích nhất đi, bố kể trước"Ai cũng có lượt, không ai phải đồng ý với ai
Phim về bạn bè, ghen tị"Con có bao giờ thấy giống cậu bé đó không?"Mở chuyện trường lớp mà không phải hỏi thẳng
Phim không ai thích lắm"Nếu được sửa một đoạn, mọi người sửa đoạn nào?"Biến chuyện chê thành chuyện tưởng tượng, vui hơn

Hỏi một câu, rồi chờ. Nhiều bố mẹ hỏi xong im được ba giây đã hỏi tiếp câu thứ hai. Cho mọi người mười giây im lặng; thường câu trả lời thật nhất đến sau khoảng im lặng đó.

Với từng phim cả nhà hay xem

Encanto: chuyện kỳ vọng trong nhà. Phim nói nhiều về áp lực phải giỏi, phải gánh vác vì gia đình. Câu hỏi nhẹ: "Trong nhà mình, ai giống người chị khoẻ nhất, lúc nào cũng gánh hết việc?" Câu đó hay làm cả nhà cười, rồi có khi lại nói được một chuyện thật.

Luca: chuyện bạn bè và chuyện giấu mình. Hai cậu bé giấu thân phận thuỷ quái để được ở trên bờ. Hỏi: "Con có bao giờ phải giả vờ thích một thứ để được chơi với bạn không?" Hợp với đứa con đang ở tuổi bạn bè quan trọng.

Wonder: chuyện khác biệt và tử tế. Phim có những đoạn kể từ góc nhìn của những người quanh cậu bé, cả người chị thấy mình bị bỏ quên. Đây là cơ hội hỏi đứa lớn: "Con có bao giờ thấy bố mẹ để ý em nhiều hơn không?" Câu đó nặng hơn, nên chỉ hỏi khi không khí đã ấm, và sẵn lòng nghe câu trả lời thật.

The Incredibles: chuyện bố mẹ cũng có lúc lạc lối. Ông bố nhớ thời oanh liệt, giấu vợ đi làm việc riêng. Hỏi con: "Con nghĩ sao khi bố mẹ trong phim giấu nhau?" Trẻ thường có ý kiến rất thẳng về chuyện này.

Những câu dễ làm câu chuyện tắt ngúm

Vài kiểu câu nghe có vẻ vô hại nhưng thường khiến cả nhà im lặng rồi tản đi:

  • "Phim này dạy con điều gì?" Nghe như bài kiểm tra, trẻ trả lời cho có hoặc không trả lời.
  • "Thấy chưa, phải ngoan như nhân vật đó." Biến phim thành công cụ dạy dỗ; lần sau trẻ sẽ cảnh giác khi xem phim cùng bố mẹ.
  • "Đoạn đó có gì đâu mà sợ." Gạt cảm xúc của trẻ đi; trẻ học cách giấu nỗi sợ thay vì nói ra.
  • "Phim dở thế mà con cũng thích." Chê gu của người khác trong nhà; người bị chê sẽ không muốn chọn phim nữa.
  • Hỏi dồn năm câu liên tiếp. Ai cũng thấy như bị phỏng vấn, kể cả người lớn.
  • Tự trả lời câu mình vừa hỏi. Hỏi xong rồi tự giảng luôn ý nghĩa thì câu hỏi chỉ là cái cớ để giảng.

Nếu lỡ nói một trong những câu đó, cứ cười và sửa: "Thôi, bố hỏi như cô giáo quá. Con thích nhất đoạn nào?" Trẻ thường tha thứ rất nhanh cho người lớn biết tự nhận mình vụng.

Khi chính người lớn bị phim chạm vào

Có những tối người khóc nhiều nhất lại là bố hoặc mẹ. Một đoạn phim về người bà già yếu làm mẹ nhớ bà ngoại đã mất. Một đoạn về ông bố không kịp ở bên con làm bố chợt nghĩ tới những tối mình về muộn. Người lớn thường vội lau nước mắt, giả vờ như không có gì, vì nghĩ mình phải mạnh mẽ trước con.

Thật ra trẻ học được rất nhiều khi thấy bố mẹ xúc động và nói ra. Một câu đơn giản như "Đoạn đó làm mẹ nhớ bà ngoại, hồi xưa bà cũng hay nấu cho mẹ như thế" cho trẻ thấy rằng buồn là chuyện bình thường, nhớ là chuyện bình thường, và nói được thành lời. Trẻ thường sẽ hỏi thêm về bà ngoại, và một câu chuyện gia đình được truyền lại theo cách tự nhiên nhất.

Nếu nỗi buồn chạm vào là một mất mát còn mới, người lớn không cần gượng kể. Nói ngắn "mẹ buồn một chút thôi, lát mẹ kể con nghe" là đủ. Và nếu thấy chính mình hoặc người trong nhà buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, có ý nghĩ tự hại, hãy nói với người thân tin cậy, tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115 khi khẩn cấp, và đừng ở một mình. Phim chỉ mở cửa; người thật mới là người ở bên.

Để ông bà cùng vào câu chuyện

Ông bà ngồi cùng buổi xem nhưng thường im lặng lúc nói chuyện sau phim, vì nghĩ phim là chuyện của bọn trẻ, hoặc không theo kịp hết phụ đề. Mời ông bà vào bằng những câu hỏi về đời thật, không về phim: "Hồi bà còn nhỏ, nhà mình có đông như nhà trong phim không?", "Ông có bao giờ phải đi xa nhà như cậu bé đó không?"

Những câu hỏi đó đổi vai: bọn trẻ thành người nghe, ông bà thành người kể. Một bộ phim hoạt hình Mỹ có thể dẫn tới chuyện bà đi sơ tán, chuyện ông đi bộ đội, chuyện ngày xưa cả nhà mười người ăn chung một nồi cơm. Đó là những câu chuyện mà nếu không có cớ, bọn trẻ hiếm khi được nghe.

Người lớn ở giữa chỉ cần làm cầu nối: nhắc ông bà một chi tiết trong phim để bắt đầu, rồi lùi lại. Đừng sửa lời ông bà, đừng giục, đừng chêm "chuyện này con kể rồi". Trẻ con ngồi nghe ông bà kể sau một buổi phim là hình ảnh mà nhiều nhà muốn giữ mãi. Có nhà còn ghi âm lại những lần ông bà kể như thế, để sau này các cháu nghe lại.

Lúc nào tốt nhất là không hỏi gì

Không phải buổi xem nào cũng cần một cuộc nói chuyện. Có những tối cả nhà mệt, xem một phim hài cho vui rồi đi ngủ; hỏi han lúc đó chỉ làm mọi người thấy phiền. Có những phim mà đứa trẻ cần thời gian để nghĩ, hỏi ngay thì nó chưa biết trả lời, vài ngày sau tự nó sẽ nhắc lại trong bữa cơm.

Dấu hiệu nên im: mọi người đã đứng dậy, ai đó ngáp dài, đứa nhỏ đã ngủ, hoặc đứa lớn trả lời cụt lủn hai lần liền. Cứ để buổi xem kết thúc nhẹ nhàng, chúc nhau ngủ ngon, tắt máy chiếu, gấp chăn. Một buổi tối không có câu hỏi nào vẫn là một buổi tối cả nhà đã ở bên nhau. Những câu chuyện hay nhất sau phim nhiều khi không đến ngay, mà đến vào sáng hôm sau, lúc đứa con vừa ăn sáng vừa hỏi "mẹ ơi, sao người bà trong phim lại khó tính thế?".

Khi đó, người lớn chỉ cần đón câu hỏi, đừng biến nó thành bài giảng, và nhớ rằng buổi xem phim cả nhà vốn là để ở bên nhau. Câu chuyện sau phim là phần thưởng thêm, không phải bài tập về nhà.

Câu hỏi thường gặp

Sau khi xem phim cùng con nên hỏi gì cho tự nhiên?

Hỏi về cảm giác và chi tiết thay vì bài học, như đoạn nào con nhớ nhất, đoạn nào làm con hồi hộp, nếu con là nhân vật đó con sẽ làm gì. Hỏi một câu rồi chờ, không hỏi dồn và không tự trả lời thay con.

Có nên hỏi con phim dạy điều gì không?

Câu đó nghe như bài kiểm tra nên trẻ thường trả lời cho có hoặc im lặng. Thay bằng câu hỏi về cảm xúc hoặc về chính nhà mình, ý nghĩa của phim sẽ tự hiện ra trong câu trả lời mà không cần ai giảng.

Sau phim có cảnh đáng sợ, nói với trẻ thế nào?

Hỏi trẻ đoạn nào làm con hồi hộp nhất và lúc đó con nghĩ gì, rồi nghe. Đừng bảo có gì đâu mà sợ, vì như vậy trẻ học cách giấu nỗi sợ. Nói ra được nỗi sợ thường giúp trẻ bớt sợ.

Bố mẹ khóc khi xem phim trước mặt con có sao không?

Không sao, thậm chí trẻ học được rằng buồn và nhớ là chuyện bình thường, nói được thành lời. Một câu ngắn như đoạn đó làm mẹ nhớ bà ngoại là đủ để mở ra một câu chuyện gia đình mà trẻ ít có dịp nghe.

Làm sao để ông bà cùng tham gia nói chuyện sau phim?

Hỏi ông bà về đời thật thay vì về phim, như hồi xưa nhà mình có đông như trong phim không. Ông bà sẽ thành người kể, bọn trẻ thành người nghe. Người lớn ở giữa chỉ cần mở lời rồi lùi lại, không sửa, không giục.

Khi nào không nên hỏi gì sau buổi xem phim?

Khi cả nhà đã mệt, có người ngáp dài, đứa nhỏ đã ngủ hoặc đứa lớn trả lời cụt lủn. Lúc đó cứ để buổi xem kết thúc nhẹ nhàng. Nhiều câu chuyện hay nhất đến vào hôm sau, khi trẻ tự nhắc lại phim trong bữa sáng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138