Vừa nghỉ việc, dù bị cho nghỉ hay tự nghỉ vì kiệt sức, những buổi tối chênh vênh hợp với phim kể về người tìm lại chỗ đứng bằng một công việc bình thường: Departures mở đầu đúng bằng chuyện một người mất việc, Perfect Days cho thấy một công việc giản dị vẫn có phẩm giá, còn Soul hỏi lại xem đời mình có nhất thiết phải gói vào một nghề. Ba phim này không bảo bạn phải tìm việc mới ngay; chúng cho bạn một tối nhìn chuyện nghề nghiệp nhẹ hơn.
Phần dưới đi qua cảm giác những ngày đầu không phải đi làm, chia phim theo từng kiểu nghỉ việc, cách giữ nếp ngày để phim không thành chỗ trốn, những cái hay nhầm, cách đổi phim khi không hợp, và lúc nào chênh vênh đã thành nỗi buồn cần người khác cùng gánh.
Những ngày đầu không phải đi làm
Sáng thứ hai đầu tiên sau khi nghỉ việc thường lạ lùng. Đồng hồ báo thức theo thói quen, mở mắt ra mới nhớ không có chỗ nào phải tới. Vài ngày đầu có khi thấy nhẹ, nhất là người nghỉ vì kiệt sức. Nhưng sang tuần thứ hai, nỗi chênh vênh tới: bạn bè hỏi "dạo này làm ở đâu", tin nhắn nhóm công ty cũ vẫn sáng đèn, tài khoản ngân hàng nhắc khoản thuê nhà sắp tới. Nhiều người còn phải chuyển sang chỗ thuê rẻ hơn, sống giữa những thùng đồ chưa kịp mở.
Buổi tối là lúc những câu hỏi đó nặng nhất. Ban ngày còn bận gửi hồ sơ, gọi điện, sắp xếp đồ; tối về một mình, đầu óc tua lại từng cuộc họp, từng câu nói của sếp cũ, rồi nhảy sang lo tháng sau. Một bộ phim đúng giúp cắt vòng tua đó, ít nhất là trong hai tiếng.
Cái khó là người đang chênh vênh rất dễ bị phim làm thấy tệ hơn: phim về người thành đạt, phim văn phòng hào nhoáng, phim khởi nghiệp thành công đều có thể thành một phép so sánh nặng nề. Phim hợp là phim nhìn công việc bằng ánh mắt bình thường, coi trọng người làm nghề giản dị, và không đo con người bằng chức danh.
Ba kiểu nghỉ việc, ba kiểu phim
Nghỉ việc vì bị cắt giảm khác hẳn nghỉ vì kiệt sức hay nghỉ để chuyển nghề. Mỗi kiểu hợp một kiểu phim khác.
| Kiểu nghỉ việc | Phim gần | Vì sao hợp | Cần biết trước |
|---|---|---|---|
| Bị cho nghỉ, công ty giải thể, mất việc bất ngờ | Departures | Một nghệ sĩ cello mất chỗ trong dàn nhạc, về quê, tình cờ vào một nghề không ai muốn và tìm thấy ý nghĩa ở đó | Chạm chuyện tang lễ; có nhiều tiếng cười |
| Nghỉ vì kiệt sức, chán ngán môi trường cũ | Perfect Days | Một người đàn ông sống đơn giản với công việc dọn dẹp, mỗi ngày có những niềm vui nhỏ | Rất chậm, rất ít lời |
| Nghỉ vì kiệt sức, bị đè bởi người và việc | My Mister | Phim bộ Hàn về một kỹ sư trung niên chịu đựng ở công ty và một cô gái làm tạm, hai người nhìn thấy nỗi khổ của nhau | Mấy tập đầu tối, có bạo lực; xem một tập mỗi tối |
| Chủ động nghỉ để đổi nghề, chưa chắc hướng | Soul | Phim hoạt hình hỏi điều gì làm đời đáng sống ngoài một giấc mơ nghề nghiệp | Có đoạn nói về cái chết kiểu hoạt hình |
| Chưa biết mình muốn gì | Paterson | Một người làm việc bình thường mà vẫn có đời sống bên trong phong phú | Ít sự kiện; hợp khi đầu óc còn tỉnh |
Không cần xem cả năm. Chọn phim gần với hoàn cảnh mình nhất, xem một tối, rồi thấy thế nào mới tính phim tiếp. Có người xem Departures xong thì gọi lại cho một người quen cũ hỏi việc; có người xem Perfect Days xong thì ngủ một giấc ngon nhất trong tuần. Cả hai đều là kết quả tốt.
Giữ nếp ngày để phim không thành chỗ trốn
Nguy cơ lớn nhất của những ngày nghỉ việc là ngày đêm đảo lộn: thức khuya xem phim, dậy trưa, cả ngày trôi qua. Vài nếp đơn giản giữ cho phim là phần thưởng buổi tối, không phải nơi trốn cả ngày:
- Vẫn dậy cùng giờ như lúc đi làm, hoặc muộn hơn nhiều nhất một tiếng.
- Buổi sáng làm một việc có ích: gửi một hồ sơ, sửa lại bản tự giới thiệu, hoặc dọn một góc phòng.
- Ra ngoài ít nhất một lần mỗi ngày: đi chợ, đi bộ, ngồi quán cà phê đọc sách.
- Không xem phim trước bốn giờ chiều. Ban ngày xem phim dễ thành cả ngày.
- Tối chọn một phim hoặc một tập, xem xong thì dừng.
- Trước khi ngủ viết ra giấy một việc cho ngày mai, dù nhỏ.
Nếp ngày giúp cả hai chiều: ban ngày có việc để làm, nên buổi tối xem phim mới thật sự là nghỉ, chứ không phải thêm vài giờ trốn tránh trong cảm giác tội lỗi. Nhiều người kể lại rằng chính tuần họ giữ được nếp dậy sớm là tuần họ bắt đầu thấy mình khá lên, trước cả khi tìm được việc mới.
Xem cùng ai, xem xong nói gì
Người vừa nghỉ việc hay rút vào một mình, vì ngại bị hỏi. Nhưng xem phim lại là cách gặp người mà không phải giải thích nhiều. Rủ một người bạn cũ tới phòng, mua ít đồ ăn, cùng xem Departures hay Paterson. Phim lo phần mở chuyện; hai người không cần nói về công việc ngay, nhưng sau phim, chuyện nghề nghiệp thường tự đến một cách nhẹ nhàng hơn.
Có vài câu hỏi giúp buổi nói chuyện sau phim không thành buổi than thở: "Cậu thấy nhân vật đó chịu được nghề ấy là vì sao?", "Nếu không lo tiền, cậu muốn làm gì một năm tới?", "Có việc nào cậu từng làm mà thấy thời gian trôi nhanh không?". Những câu đó không đòi câu trả lời ngay, nhưng hay gieo một ý nhỏ cho những ngày sau.
Nếu sống cùng gia đình, có thể rủ bố mẹ xem Departures. Phim có cảnh người con trai giấu vợ chuyện nghề mới vì sợ bị chê; nhiều nhà xem xong lại nói được với nhau chuyện công việc mà trước đó cứ né. Còn nếu ở một mình và chưa muốn gặp ai, cũng không sao; chỉ cần sau phim nhắn một câu cho ai đó, để sợi dây với người khác không đứt hẳn.
Những cái hay nhầm
Xem phim về người thành đạt để lấy động lực. Lúc vừa mất việc, câu chuyện từ trắng tay thành công lớn thường làm mình thấy chậm chạp, kém cỏi. Để dành những phim đó cho lúc đã có hướng mới.
Cày phim bộ dài để quên. Một bộ phim nhiều mùa xem liền mấy ngày làm đồng hồ sinh học đảo lộn, và khi tắt máy, mọi lo lắng vẫn ở nguyên đó, cộng thêm mệt.
Xem phim văn phòng, phim công sở. Dù là phim hài, cảnh họp, cảnh sếp nhân viên dễ kéo ký ức công ty cũ về. Chọn phim có công việc ở bối cảnh khác hẳn: nghề tay chân, nghề quê, nghệ thuật.
Giấu người nhà chuyện nghỉ việc, ở một mình xem phim. Nhiều người ngại nói vì sợ bố mẹ lo hoặc sợ bị đánh giá. Nhưng một mình gánh chuyện đó càng làm mỗi tối thêm nặng. Một câu như "Con đang nghỉ một thời gian để tìm việc khác, con vẫn ổn" thường nhẹ hơn mình tưởng.
Chờ có việc mới rồi mới cho phép mình thư giãn. Có người thấy áy náy mỗi khi ngồi xem phim lúc chưa có việc, nên xem mà không yên, vừa xem vừa lướt tin tuyển dụng. Một buổi tối nghỉ trọn vẹn không làm chậm việc tìm việc; ngược lại, đầu óc được nghỉ thì hôm sau viết hồ sơ, đi phỏng vấn tỉnh táo hơn.
Nếu không hợp thì đổi sang kiểu gì
Có tối phim chạm quá gần, làm nhớ lại chuyện công ty cũ hay lo lắng thêm. Thử đổi:
- Phim nhắc chuyện công việc quá nhiều: đổi sang phim không liên quan tới nghề, như Amélie hoặc The Peanut Butter Falcon.
- Phim chậm quá, đầu óc lại tua về chuyện tiền: đổi sang phim có nhịp vui, nhiều thoại, hoặc chương trình nấu ăn có người dẫn rôm rả.
- Thấy phim nặng nề, nhất là My Mister những tập đầu: tạm dừng, xem lại khi đã có việc mới hoặc lòng đã yên hơn.
- Mắt mỏi vì cả ngày nhìn màn hình gửi hồ sơ: bỏ phim tối nay, nghe một bài nhạc rồi ngủ sớm.
- Muốn có người cùng xem: rủ một người bạn cũng đang chuyển việc, hai người xem rồi nói chuyện, đỡ thấy chỉ mình mình chênh vênh.
Đổi phim không có gì sai. Mục đích của buổi tối là nghỉ, không phải hoàn thành một danh sách. Có những tối chỉ xem được hai mươi phút rồi ngủ thiếp; đó là dấu hiệu cơ thể đang cần ngủ hơn cần câu chuyện, và ngủ được là điều tốt.
Khi chênh vênh thành nỗi buồn dài
Mất việc hay nghỉ việc là một trong những biến cố dễ làm người ta buồn kéo dài, vì nó đụng tới tiền bạc, danh tính và quan hệ cùng lúc. Nếu những tuần sau đó ngày càng nặng hơn chứ không nhẹ đi, ngủ không được hay ngủ cả ngày, không còn thiết gửi hồ sơ hay gặp ai, thấy mình vô dụng, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, thì cần nói với người khác ngay.
Hãy kể với người thân hoặc người bạn mình tin, kể cả chỉ một câu "dạo này mình không ổn". Có thể tới cơ sở y tế gần nhất để được hỏi han. Nếu thấy mình không an toàn, gọi 115 và đừng ở một mình. Phim giúp những tối chênh vênh bớt dài, nhưng người thật mới giúp mình đứng dậy và đi tiếp.
Nếu người vừa nghỉ việc là chồng, vợ, anh chị em của bạn, đừng hỏi dồn "bao giờ đi làm lại". Rủ họ cùng xem một phim, cùng ăn một bữa, hỏi han chuyện khác ngoài việc làm. Người đang chênh vênh cần thấy mình vẫn được quý, kể cả khi chưa có chức danh nào.
Câu hỏi thường gặp
Mất việc nên xem phim gì cho đỡ buồn?
Phim kể về người tìm lại chỗ đứng bằng công việc bình thường như Departures, Perfect Days hay Soul thường hợp. Nên tránh phim về người thành đạt hay phim văn phòng vì dễ thành phép so sánh nặng nề.
Departures có phải phim về thất nghiệp không?
Departures mở đầu bằng chuyện một nghệ sĩ cello mất việc trong dàn nhạc rồi về quê, tình cờ làm nghề khâm liệm. Phim nói về nghề nghiệp, phẩm giá và cái chết, có nhiều tiếng cười và chạm chuyện tang lễ.
Nghỉ việc vì kiệt sức nên xem phim gì?
Perfect Days hợp vì nhịp rất chậm, kể về một người sống đơn giản với công việc giản dị. My Mister hợp với người bị đè bởi người và việc, nhưng mấy tập đầu nặng nên xem một tập mỗi tối.
Thất nghiệp có nên xem phim cả ngày không?
Không nên, vì ngày đêm đảo lộn làm mọi chuyện nặng hơn. Giữ giờ dậy như lúc đi làm, làm một việc có ích buổi sáng, ra ngoài mỗi ngày, và chỉ xem phim vào buổi tối như phần thưởng.
Có nên nói với gia đình khi vừa nghỉ việc không?
Nên, vì một mình gánh chuyện đó làm mỗi tối thêm nặng. Một câu ngắn kiểu đang nghỉ một thời gian để tìm việc khác và vẫn ổn thường nhẹ hơn mình tưởng, và người nhà có thể giúp nhiều hơn mình nghĩ.
Khi nào buồn vì mất việc cần tìm người giúp?
Khi những tuần sau ngày càng nặng, mất ngủ hoặc ngủ cả ngày, không thiết gặp ai, thấy mình vô dụng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó nên nói với người thân, tới cơ sở y tế gần nhất, gọi 115 nếu không an toàn.