Với bé 2 tuổi, hợp nhất là những loạt hoạt hình tập ngắn, nhịp chậm, màu dịu và ít tiếng ồn như Miffy, Puffin Rock hay Pingu, xem một hai tập rồi tắt, và có bố hoặc mẹ ngồi cạnh gọi tên những gì con đang thấy. Ở tuổi này, thứ con nhận được nhiều nhất không nằm trong phim mà nằm ở câu "ơ, con chim kìa" của người lớn ngồi bên. Phim chỉ là cái cớ để hai mẹ con dựa vào nhau trên sofa mười lăm phút cuối chiều.
Bài này đi qua chuyện trẻ dưới hai tuổi có nên xem hay không, vài loạt phim dịu cho bé tròn hai tuổi và vì sao chúng hợp, cách ngồi xem cùng con, những cái hay nhầm khi chọn phim cho bé nhỏ, và lúc nào thì nên tắt máy. Không có bảng điểm hay thang đo nào cho con ở đây, chỉ có cách quan sát con nhà mình.
Trước hai tuổi: xem càng ít càng tốt, có người lớn ngồi cùng
Các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế màn hình với trẻ dưới hai tuổi, càng nhỏ càng ít, và ưu tiên những lúc con được nói chuyện, được bế, được chạm vào đồ vật thật. Gọi video với ông bà ở xa thường được coi là ngoại lệ dễ chịu, vì đó là một cuộc trò chuyện chứ không phải ngồi nhìn hình. Lời khuyên ấy không nhằm làm bố mẹ thấy có lỗi, mà để nhớ rằng ở tuổi này não bé học từ khuôn mặt, giọng nói và bàn tay người thật nhanh hơn nhiều so với từ màn hình.
Vậy nên khi bé gần hai tuổi và nhà bắt đầu cho xem, cách nhẹ nhất là coi mỗi lần xem như một lần đọc sách tranh cùng con: ngồi cạnh, chỉ tay, gọi tên, dừng lại khi con quay sang hỏi. Một tập năm bảy phút xem cùng nhau có ích hơn một tiếng con ngồi một mình trước tivi. Nếu hôm nào cả nhà bận, con không xem gì cũng chẳng sao. Bé không "thiếu" phim, chỉ thiếu người chơi cùng.
Còn một điều đáng nói: ở tuổi hai, mỗi bé một khác. Có bé ngồi yên xem hết tập, có bé xem được một phút đã bò đi chơi xếp hình. Cả hai đều bình thường. Đừng ép con ngồi cho hết tập chỉ vì mình đã bật lên.
Với những nhà có ông bà hay người giúp việc trông con ban ngày, nên thống nhất trước với nhau vài điều đơn giản: xem loạt nào, mỗi lần mấy tập, ai ngồi cùng. Không cần thành nội quy, chỉ cần mọi người cùng biết. Bé hai tuổi rất nhạy với chuyện "ở với bà thì được xem nhiều hơn", và chính sự khác nhau đó làm buổi tối với bố mẹ thành khó.
Vài loạt hoạt hình dịu cho bé tròn hai tuổi
Những loạt dưới đây đều có thật, đều có tập ngắn, nhịp chậm và không có cảnh doạ. Cột lưu ý là chỗ bạn nên biết trước khi bật cho con.
| Tác phẩm | Vì sao hợp bé 2 tuổi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Miffy (các loạt hoạt hình về cô thỏ trắng từ bộ truyện tranh Hà Lan) | Hình đơn giản, màu khối rõ, nhân vật nói chậm, chuyện chỉ xoay quanh một việc nhỏ trong ngày | Rất chậm, bé quen phim nhanh có thể thấy chán lúc đầu, cứ để vài hôm |
| Puffin Rock | Hai anh em chim hải âu cổ rụt trên một hòn đảo, giọng kể ấm, nhạc êm, có cảnh biển và loài vật thật | Có lúc loài vật gặp chuyện nhỏ như lạc đường, đều được giải quyết nhẹ nhàng |
| Pingu | Chú chim cánh cụt nặn bằng đất sét, nói tiếng líu lo không thành lời, bé hiểu qua nét mặt và động tác | Có tập Pingu nghịch, cáu, khóc to; xem trước vài tập để chọn |
| Timmy Time | Chú cừu non đi nhà trẻ cùng các bạn thú, gần như không thoại, nhịp hiền | Hợp bé gần ba tuổi hơn, bé mới hai tuổi có thể chưa theo kịp |
Thứ tự trong bảng không phải xếp hạng, chỉ là đi từ chậm nhất tới hơi sôi động hơn. Với bé vừa tròn hai tuổi, nhiều nhà bắt đầu bằng Miffy hoặc Puffin Rock vì âm thanh dịu, rồi mới thêm Pingu khi con đã quen ngồi xem.
Vì sao phim chậm lại hợp hơn phim nhiều màu, nhiều tiếng
Mắt và tai bé còn đang tập theo. Phim cắt cảnh liên tục, nhạc nền dồn dập, màu chói sẽ giữ được con ngồi yên nhưng con chủ yếu bị kéo theo ánh sáng và tiếng động chứ không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Phim chậm cho con thời gian nhìn một con chim bay hết khung hình, nghe trọn một câu.
Có khoảng lặng để người lớn chen vào. Một tập Miffy có nhiều quãng yên, đủ để mẹ hỏi "Miffy đang làm gì đấy?" mà không bị lời thoại đè lên. Phim ồn ào thì người lớn ngồi cạnh cũng chỉ biết im.
Tắt máy dễ hơn. Bé xem phim êm thường rời màn hình nhẹ nhàng hơn bé xem phim kích thích. Không có gì bảo đảm, nhưng nhiều nhà thấy khác biệt rõ trong lúc dỗ con tắt tivi để đi ăn tối.
Giống nhịp sống thật. Phim chậm thường kể chuyện tắm mưa, đi dạo, chơi với bạn, những việc con cũng làm hằng ngày. Xem xong, mẹ rủ "mai mình cũng ra công viên xem chim nhé", nối phim với đời thật.
Bố mẹ xem trước một mình vài tập
Trước khi cho bé hai tuổi xem một loạt mới, dành mười phút buổi tối xem trước một hai tập khi con đã ngủ. Không phải để soi từng khung hình, mà để biết nhịp phim ra sao, nhạc nền có to không, có nhân vật nào trông dữ hay không. Nhiều phim mà người lớn thấy ngộ nghĩnh, bé nhỏ lại thấy đáng sợ: một con quạ đen to, một tiếng sấm, một khuôn mặt nhăn lại vì giận.
Trong lúc xem trước, để ý ba điều. Một là âm thanh: có tiếng hét, tiếng nổ, nhạc dồn không. Hai là độ dài thật của tập, tính cả đoạn hát mở đầu và kết thúc, để báo con cho đúng. Ba là có đoạn nào nhân vật buồn, khóc, lạc mẹ. Đoạn buồn không phải cấm, nhưng mẹ biết trước thì ngồi sát con hơn, ôm con khi tới đoạn đó và nói "bạn ấy sắp tìm thấy mẹ rồi".
Xem trước cũng giúp bố mẹ có sẵn vài từ để gọi tên cùng con: tên nhân vật, tên con vật, màu áo. Ở tuổi hai, con thích nghe lại những từ quen, và sẽ chỉ tay đòi mẹ gọi lại lần nữa. Tập nào cả nhà thấy dễ chịu thì ghi nhớ, lần sau mở lại tập ấy, con quen rồi nên cũng yên tâm hơn. Một danh sách năm sáu tập quen là đủ cho cả tháng, không cần tìm phim mới liên tục.
Ngồi xem cùng con một tập năm bảy phút
Không cần chuẩn bị gì nhiều, chỉ cần nghĩ trước một chút. Cách dưới đây hợp với buổi chiều sau giờ tắm hoặc lúc chờ bố về ăn cơm.
- Chọn sẵn đúng một tập trước khi gọi con lại, tránh lướt danh sách trước mặt bé vì con sẽ đòi đủ thứ hình đẹp.
- Hạ độ sáng màn hình xuống, bật đèn phòng, ngồi cách tivi một khoảng vừa phải để mắt con không phải chói.
- Bế con vào lòng hoặc cho con ngồi sát cạnh, để con cảm thấy đây là giờ ngồi với mẹ chứ không phải giờ của tivi.
- Gọi tên và chỉ tay vài lần trong tập: con mèo, trời mưa, bạn ấy đang cười. Không cần nói liên tục, vài lần là đủ.
- Báo trước khi tập gần hết: "Hết tập này mình tắt nhé, rồi đi rửa tay ăn cơm."
- Tắt máy ngay khi hết tập, đứng dậy cùng con làm việc tiếp theo luôn, đừng để màn hình chuyển sang tập khác.
Nếu con khóc khi tắt, cứ bình tĩnh ôm con, nhắc lại việc tiếp theo, không bật lại để dỗ. Vài hôm đầu có thể vất vả, sau đó bé quen nhịp "một tập rồi thôi".
Hay nhầm khi chọn phim cho bé hai tuổi
Những cái nhầm dưới đây rất phổ biến, nhà nào cũng từng dính ít nhất một lần.
| Hay nhầm | Vì sao | Làm lại |
|---|---|---|
| Chọn video ca nhạc thiếu nhi màu chói, nhạc dồn | Bé ngồi yên nhưng chủ yếu bị kéo theo màu và tiếng, khó rời màn hình | Chọn loạt có nhịp chậm, có một câu chuyện nhỏ |
| Để danh sách tự phát nối tập | Một tập thành năm tập lúc nào không biết, bé không có điểm dừng | Tắt chế độ tự phát tiếp, mở từng tập một |
| Bật phim cho con khi đang ăn | Con nhai theo hình, không biết mình no hay đói | Ăn xong mới xem, hoặc không xem trong bữa |
| Xem cùng con mà tay cầm điện thoại | Con thấy mẹ không thật sự ở đó, bỏ mất phần trò chuyện | Úp điện thoại xuống mười phút, chỉ ngồi với con |
| Nghĩ phim càng "giáo dục" càng tốt | Nhiều phim dạy chữ, dạy số rất nhanh và ồn, không hợp bé hai tuổi | Ưu tiên phim chậm, gần đời thật, để việc học đến từ trò chuyện |
Không cần sửa tất cả cùng lúc. Bỏ được chế độ tự phát nối tập và cùng ngồi xem là đã khác nhiều.
Lúc nào nên tắt và đổi sang việc khác
Có những dấu hiệu cho thấy buổi xem nên dừng sớm hơn dự định: con dụi mắt, ngáp, bứt rứt, hoặc mắt dán chặt vào màn hình mà không phản ứng gì khi mẹ gọi. Lúc đó tắt máy và đổi sang việc dùng tay, như xếp mấy khối gỗ, lật sách tranh, hay ra ban công nhìn xe chạy, thường dễ chịu hơn cho cả hai.
Nếu nhận ra con chỉ chịu ngồi yên khi có màn hình, hoặc khóc rất lâu mỗi lần tắt, đó là lúc giảm bớt dần và thêm giờ chơi với người thật. Nếu bạn lo về chuyện con chậm nói hay ít giao tiếp, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa ở lần khám định kỳ thay vì đoán qua phim.
Còn khi phim không hợp, chẳng hạn con sợ một nhân vật, hay ngồi xem mà cứ quay đi, thì đổi sang loại khác chậm hơn, hoặc không xem nữa trong vài ngày. Ở tuổi hai, nghỉ màn hình chẳng bao giờ là mất mát. Một câu mẫu để nói với con: "Tivi đi ngủ rồi, giờ con với mẹ xếp nhà cho gấu bông nhé."
Câu hỏi thường gặp
Bé 2 tuổi xem hoạt hình bằng tiếng Anh có sao không?
Không có gì đáng lo, vì những loạt chậm như Miffy hay Pingu chủ yếu kể bằng hình và nét mặt. Quan trọng hơn ngôn ngữ của phim là người lớn ngồi cạnh nói chuyện với con bằng tiếng mẹ đẻ về những gì con đang thấy.
Mỗi lần cho bé 2 tuổi xem bao lâu là vừa?
Các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế, càng nhỏ càng ít. Với bé hai tuổi, nhiều nhà giữ ở mức một hai tập ngắn có người lớn ngồi cùng, ngày nào bận thì không xem cũng được.
Có nên cho bé xem điện thoại thay vì tivi không?
Màn hình nhỏ khiến bé phải cầm sát mắt và dễ tự lướt sang video khác. Nếu có thể, xem trên tivi ở phòng khách, ngồi xa vừa phải và có người lớn ở cạnh sẽ dễ kiểm soát hơn.
Pingu có hợp với bé 2 tuổi không?
Phần lớn các tập Pingu hiền, chú chim cánh cụt chỉ líu lo nên bé hiểu qua nét mặt. Một vài tập có cảnh cáu giận, khóc to, nên bố mẹ xem trước vài tập rồi chọn những tập êm cho con.
Bé đòi xem lại một tập nhiều lần thì sao?
Trẻ nhỏ rất thích lặp lại, vì biết trước chuyện gì sắp xảy ra làm con thấy yên tâm. Xem lại một tập quen không có hại gì, thậm chí là lúc dễ trò chuyện vì con đã biết nhân vật.
Có cần cho bé xem phim dạy chữ, dạy số không?
Ở tuổi hai chưa cần. Bé học từ, học đếm tốt nhất qua trò chuyện, sách tranh và đồ vật thật trong nhà. Phim dạy chữ thường nhanh và ồn, không hợp bằng phim chậm kể chuyện đời thường.