XemNhe.comXem Nhẹ
Xem cùng con nhỏ theo tuổi

Bé đang học nói xem gì: hoạt hình lời chậm, rõ và cách nói theo cùng con

Bé 18 tháng tới 3 tuổi đang học nói hợp với phim lời chậm, câu ngắn, có bài hát như Miffy, Sesame Street, Peppa Pig. Xem cùng con và nói theo thế nào.

Wooden floor, scattered stacking blocks, mid-morning sun: a father kneels beside his toddler in a leaf green romper, both facing a laptop with a blank, softly glowing screen, eye-level view

Bé đang học nói hợp với những phim có câu ngắn, lời chậm, nhân vật nhìn thẳng và lặp lại từ, có bài hát dễ nhại theo: Miffy cho bé dưới hai tuổi rưỡi, Sesame Street và Peppa Pig cho bé quanh ba tuổi. Nhưng cần nói thẳng: phim không dạy con nói, người dạy con nói là bố mẹ ngồi cạnh. Phim chỉ tốt khi nó cho hai bên thêm thứ để nói với nhau.

Phần dưới đi qua lý do vì sao trẻ học từ người thật nhanh hơn từ màn hình, những gì làm một bộ phim dễ "nói theo", ba loạt cụ thể kèm lưu ý, cách xem từng đoạn rồi dừng lại nói cùng con, chuyện chọn tiếng Việt hay tiếng Anh, và những lúc nên hỏi bác sĩ thay vì trông vào phim.

Trẻ học nói từ người, phim chỉ đứng thứ hai

Hình dung một buổi sáng trên thảm chơi: bé hai tuổi cầm khối gỗ đỏ, bố hỏi "khối màu gì đây?", con nói "đỏ", bố nói "đúng rồi, khối đỏ, con xếp lên khối xanh nhé". Trong vài giây đó có ánh mắt, có chờ đợi, có khen, có nhắc lại từ con vừa nói và nối thêm một từ mới. Màn hình không làm được những việc ấy, vì nó không chờ con, không nghe con, không đáp lại đúng câu con vừa nói.

Đó là lý do các tổ chức nhi khoa thường khuyên hạn chế màn hình với trẻ nhỏ, càng nhỏ càng ít, và nhấn mạnh việc trò chuyện trực tiếp. Không có nghĩa là phim có hại cho việc học nói trong mọi trường hợp. Nghĩa là nếu phải chọn giữa mười lăm phút xem phim và mười lăm phút đọc sách tranh cùng con, cuốn sách thường cho con nhiều từ hơn.

Vậy nên khi đã cho con xem, hãy coi phim là sách tranh biết chuyển động. Bố mẹ vẫn là người đọc, phim chỉ là trang giấy. Ngồi cạnh, dừng lại, chỉ vào, hỏi, chờ con trả lời. Một tập năm phút có thể thành mười phút trò chuyện nếu bạn dừng đủ nhiều lần, và đó là mười phút đáng giá hơn cả tập phim.

Phim dễ "nói theo" có những gì

Không cần nhãn "giáo dục" mới hợp với bé đang học nói. Những phim đơn giản, chậm, đời thường thường hợp hơn phim dạy chữ dồn dập. Khi xem trước, để ý mấy điểm sau.

  • Câu ngắn, nói chậm, rõ từng tiếng. Nhân vật nói câu ba bốn từ, có quãng nghỉ giữa các câu, không nói đè lên nhau.
  • Từ được lặp lại. Một tập xoay quanh một việc như đi mưa, đi chợ, thì từ "mưa", "ô", "ủng" xuất hiện nhiều lần.
  • Nhân vật gọi tên đồ vật đang cầm. Hình và lời đi cùng nhau: nói "quả táo" khi đang cầm quả táo, con nối được từ với vật.
  • Có bài hát ngắn, giai điệu đơn giản. Trẻ nhại theo bài hát trước khi nói thành câu, và hát cùng bố mẹ là một cách tập nói rất vui.
  • Ít nhạc nền và tiếng động che lời. Nhạc to, hiệu ứng ồn làm con khó nghe rõ từ.
  • Chuyện gần đời con. Ăn, ngủ trưa, tắm, đi chơi, gặp bạn: những từ con dùng được ngay trong ngày.

Ngược lại, các video dạy bảng chữ cái, dạy số với nhạc dồn và hình nhảy liên tục thường đi nhanh hơn khả năng theo của bé hai tuổi. Trông có vẻ "học" nhiều, nhưng con chủ yếu bị cuốn theo hình.

Một cách thử nhanh khi xem trước: tắt tiếng một đoạn và tự hỏi, nhìn hình có hiểu chuyện gì đang xảy ra không. Rồi bật tiếng lên, nhắm mắt nghe, có nghe rõ từng từ không. Phim nào qua được cả hai phép thử đơn giản này thường hợp với bé đang học nói.

Ba loạt hợp bé đang học nói

Cả ba đều có thật, đều có bản phát hành rộng rãi. Mỗi loạt hợp một mức khác nhau, không loạt nào "tốt nhất".

Tác phẩmVì sao hợpLưu ý
MiffyLời kể chậm, câu rất ngắn, hình đơn giản, mỗi tập một việc nhỏ; gần như sách tranh chuyển độngHợp bé dưới hai tuổi rưỡi; bé lớn hơn có thể thấy chậm
Sesame StreetRối và người thật nói chuyện trực tiếp với trẻ, nhìn vào khán giả, có bài hát về chữ, số, cảm xúcNhiều đoạn ngắn nối nhau, nhịp đổi liên tục; chọn từng đoạn thay vì xem cả chương trình dài
Peppa PigCâu đơn giản, chuyện đời thường trong gia đình, từ ngữ quen về ăn uống, chơi, thăm ông bàPeppa đôi lúc nói năng hơi trịch, bé hay nhại; ngồi cùng để nói lại câu cho mềm

Với Sesame Street, cái hay nằm ở chỗ các nhân vật hay quay ra hỏi khán giả rồi chờ một chút. Bé quen với nhịp này thường trả lời to lên với màn hình, và đó là lúc bố mẹ nối tiếp: "Đúng rồi, con nói to lắm, Elmo nghe thấy rồi đấy."

Xem từng đoạn ngắn rồi dừng lại nói cùng con

Cách xem này chậm hơn bình thường nhiều, và đó chính là chỗ nó có ích. Hợp với buổi sáng hoặc chiều, khi con đã ăn, chưa buồn ngủ.

  1. Chọn một tập ngắn bạn đã xem trước, biết đoạn nào có từ con dùng được.
  2. Xem cùng con, ngồi ngang tầm con trên thảm, không cầm điện thoại riêng.
  3. Cứ chừng một hai phút thì dừng phim, chỉ vào màn hình và gọi tên một thứ: "Mưa. Trời mưa rồi."
  4. Chờ vài giây xem con có nhại lại không. Không ép, không bắt nói lại.
  5. Con nói một từ thì bố mẹ nói lại thành câu dài hơn một chút: con nói "ô", bố nói "ô màu đỏ, mở ô ra".
  6. Hát lại bài hát trong phim sau khi đã tắt máy, kèm động tác tay.
  7. Mang từ trong phim ra đời thật: hôm sau trời mưa, nhắc "mưa giống hôm qua Peppa đi ủng nhỉ".

Nếu con đòi xem liền không cho dừng, không sao, xem hết rồi nói sau. Có bé thích xem trọn, có bé thích bị dừng để được hỏi. Cứ theo con.

Hát cùng con những bài trong phim

Với bé đang học nói, bài hát thường đi trước lời nói. Nhiều bé chưa nói được câu ba từ đã ư ử được cả giai điệu, và hát theo chính là cách con tập phát âm mà không biết mình đang tập. Những bài hát ngắn trong Sesame Street, đoạn nhạc mở đầu của Peppa Pig, hay bài hát riêng mỗi nhà bịa ra cho nhân vật con thích, đều dùng được.

Cách dễ nhất là tắt màn hình rồi mới hát. Khi phim đang chạy, con nhìn hình nhiều hơn nghe lời. Khi màn hình tối, con nhìn vào miệng bố mẹ, và đó là lúc con bắt chước khẩu hình. Thêm động tác tay cho từng câu: vỗ tay, xoè tay, chỉ lên trời. Lặp đi lặp lại cùng một bài nhiều ngày; người lớn chán trước con rất lâu.

Bạn cũng có thể thay lời bài hát bằng những việc trong ngày: "Mình đi rửa tay, rửa tay, rửa tay" theo một giai điệu quen. Con sẽ nối giai điệu với việc làm, và dần dần tự hát khi đi rửa tay. Không cần hát hay, không cần đúng nhạc. Bé hai tuổi không chấm điểm giọng hát của bố mẹ; con chỉ cần nghe tiếng bố mẹ thật gần.

Một mẹo nhỏ: hát chậm hơn bản trong phim một chút và dừng ở từ cuối câu cho con điền vào. "Một, hai, ba, con gấu đi ..." rồi chờ. Lần đầu con chỉ nhìn, lần thứ mười có khi con nói to "chơi!" và cả nhà vỗ tay.

Tiếng Việt hay tiếng Anh, lồng tiếng hay bản gốc

Không có đáp án chung cho mọi nhà. Tuỳ ngôn ngữ cả nhà dùng hằng ngày. Nếu ở nhà nói tiếng Việt, bản lồng tiếng Việt giúp bố mẹ dễ nói theo và con dễ nối từ phim với lời bố mẹ.

Phim tiếng Anh không làm con chậm nói tiếng Việt chỉ vì nó là tiếng Anh. Điều ảnh hưởng nhiều hơn là tổng thời gian con nhìn màn hình và lượng trò chuyện thật với người lớn. Xem ít, nói nhiều thì ngôn ngữ nào của phim cũng ít khác biệt.

Nhà nói hai thứ tiếng thì cứ giữ nếp của nhà. Mỗi người lớn nói với con bằng tiếng của mình, phim chọn ngôn ngữ nào cũng được, miễn có người ngồi cùng.

Đừng mở phim tiếng Anh với hy vọng con tự học. Ở tuổi này, xem một mình không phải cách học ngôn ngữ thứ hai hiệu quả. Nếu muốn con làm quen tiếng Anh, bố mẹ hát cùng, đọc sách tranh cùng thì con nhớ được nhiều hơn.

Những lúc nên hỏi bác sĩ thay vì đổi phim

Mỗi bé học nói theo nhịp riêng, có bé bập bẹ sớm, có bé im lâu rồi nói một lèo cả câu. Không nên so con với con nhà hàng xóm, cũng không cần chấm xem con đang ở mức nào. Nhưng nếu bạn thấy con ít đáp lại khi được gọi tên, ít nhìn vào mắt người khác, ít chỉ tay vào thứ con muốn, hoặc bạn đơn giản là có cảm giác chưa yên tâm, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa ở lần khám định kỳ hoặc đặt lịch khám riêng.

Đừng tìm câu trả lời bằng cách đổi sang một loạt phim "dạy nói" khác hay tăng thời gian xem. Phim không thay được việc thăm khám, và nếu con thật sự cần hỗ trợ thì phát hiện sớm luôn có lợi. Bác sĩ có thể gợi ý những việc cụ thể cả nhà làm được mỗi ngày.

Còn nếu mọi thứ bình thường và bạn chỉ muốn con có thêm từ, thì cách rẻ và tốt nhất vẫn là: tắt màn hình nhiều hơn một chút, nói chuyện với con nhiều hơn một chút, kể to những việc mình đang làm ("mẹ đang rửa rau, rau xanh, nước mát"). Phim là món thêm vào, không phải món chính.

Và đừng quên những người khác trong nhà. Ông bà kể chuyện ngày xưa, anh chị lớn đọc truyện cho em, cô giáo ở lớp hát cùng các bạn, tất cả đều là những nguồn từ ngữ sống mà không màn hình nào thay được. Bé lớn lên giữa nhiều giọng nói thật thường có nhiều từ hơn bé chỉ nghe một giọng từ chiếc máy.

Câu hỏi thường gặp

Bé 2 tuổi chưa nói nhiều có nên cho xem phim dạy nói không?

Phim không thay được trò chuyện trực tiếp với người lớn. Nếu bạn lo về chuyện con chậm nói, nên hỏi bác sĩ nhi khoa. Còn để con có thêm từ, đọc sách tranh và nói chuyện với con nhiều hơn thường có ích hơn tăng giờ xem.

Sesame Street có hợp với bé chưa tới 3 tuổi không?

Nhiều đoạn của Sesame Street hợp với bé quanh hai ba tuổi vì nhân vật nói chuyện thẳng với trẻ và có bài hát dễ nhại. Nên chọn từng đoạn ngắn thay vì xem cả chương trình dài, vì nhịp đổi khá liên tục.

Cho bé xem hoạt hình tiếng Anh có làm bé nói ngọng tiếng Việt không?

Ngôn ngữ của phim không phải yếu tố chính. Điều quan trọng là con được nghe và nói tiếng Việt nhiều với người thân hằng ngày, và tổng thời gian xem màn hình vừa phải. Xem ít, nói nhiều thì ít ảnh hưởng.

Có nên dừng phim liên tục để hỏi con không?

Dừng vài lần trong một tập để chỉ và gọi tên đồ vật là cách tốt cho bé đang học nói. Nhưng nếu con khó chịu khi bị dừng, cứ xem hết rồi trò chuyện sau, đừng biến buổi xem thành giờ kiểm tra.

Miffy có quá chậm với bé 3 tuổi không?

Có bé ba tuổi vẫn thích Miffy, có bé thấy chậm. Nếu con không còn hứng thú, chuyển sang loạt có chuyện gia đình nhiều hơn như Peppa Pig, hoặc loạt có bài hát như Sesame Street.

Bé nhại lại câu thoại trong phim có phải là biết nói không?

Nhại lại là một bước bình thường khi học nói, nhiều bé bắt đầu như vậy. Bố mẹ có thể nối tiếp bằng cách dùng câu đó trong tình huống thật để con hiểu nghĩa. Nếu con chủ yếu chỉ nhại mà ít tự nói, hãy hỏi bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138