Trưa chủ nhật, con cái đã lớn về nhà bố mẹ ăn cơm, ăn xong muốn ngồi lại với nhau thêm một lúc thì chương trình đi đây đi đó là lựa chọn dễ nhất: Hai ngày một đêm bản Việt cho cả nhà cười và nhận ra những tỉnh quen, Grandpas Over Flowers cho bố mẹ đã lớn tuổi, Somebody Feed Phil cho nhà mê ăn. Chúng đủ nhẹ để vừa xem vừa nói chuyện, và hay để lại một câu hỏi tự nhiên: hay mình cũng đi đâu đó cùng nhau?
Bài này nói về từng chương trình: vì sao hợp một buổi trưa cả nhà nhiều lứa tuổi, ai sẽ thích, ai sẽ thấy ồn. Sau đó là cách để chương trình không lấn mất chuyện nhà, cách dùng buổi xem để bàn một chuyến đi chung, và những cái hay nhầm khiến buổi trưa chủ nhật thành mỗi người một góc.
Trưa chủ nhật, cả nhà về đủ
Hai anh em đi làm ở thành phố, mỗi tháng về nhà bố mẹ một hai lần. Trưa chủ nhật, mâm cơm dọn trên chiếu giữa nhà, có món canh mẹ nấu, đĩa thịt kho bố thích. Ăn xong, chưa ai muốn về ngay, nhưng cũng chẳng biết ngồi lại làm gì. Bố bật tivi, đứa em cầm điện thoại, người chị đi rửa bát. Ba mươi phút trôi qua, ai cũng ở cùng một nhà mà chẳng ai ở cùng ai.
Khoảng thời gian sau bữa trưa cuối tuần có những đặc điểm riêng: người ta no, hơi uể oải, không muốn nghĩ nhiều; có nhiều lứa tuổi ngồi cùng, từ bố mẹ ngoài năm mươi tới con cháu; và ai cũng biết vài tiếng nữa sẽ chia tay. Một bộ phim dài hai tiếng thì quá dài, phim bộ thì không ai theo được từ đầu, bản tin thì lại kéo câu chuyện sang chuyện bực mình.
Chương trình đi đây đi đó hợp vì nó có cấu trúc lỏng: không cần theo từ tập trước, vào giữa chừng vẫn hiểu, mỗi đoạn là một chặng, một món ăn, một nơi chốn. Và nó gợi chuyện. Thấy một tỉnh trên màn hình, bố sẽ kể hồi trẻ đi công tác ở đó; thấy một món, mẹ sẽ bảo hồi xưa nhà mình cũng nấu kiểu ấy. Những câu chuyện như thế, con cái đi làm xa ít khi có dịp nghe, và bố mẹ cũng ít khi có cớ để kể.
Hai ngày một đêm bản Việt: cho cả nhà cười và nhận ra tỉnh quen
Chương trình là gì. Một nhóm nghệ sĩ cùng đi tới các tỉnh thành, ở lại qua đêm, ăn đặc sản, làm những thử thách nhỏ để được ăn ngon hoặc được ngủ trong nhà. Đây là bản Việt của một chương trình Hàn Quốc nổi tiếng cùng tên.
Vì sao hợp buổi trưa cả nhà. Nói tiếng Việt, không phải đọc phụ đề; cảnh quen, người quen; tiếng cười dễ hiểu với mọi lứa tuổi. Bố mẹ thường thích nhận ra những nơi mình từng đến, con cái thích các nghệ sĩ mình biết.
Ai sẽ thấy ồn. Chương trình có nhiều đoạn la hét, chọc nhau, nhịp nhanh. Người lớn tuổi muốn nghỉ trưa có thể thấy mệt. Vặn nhỏ tiếng và để họ nằm nghỉ ở phòng bên nếu muốn.
Xem thế nào. Không cần xem từ đầu mùa. Chọn tập về một tỉnh mà nhà mình có kỷ niệm, quê nội, quê ngoại hay nơi cả nhà từng đi, câu chuyện sẽ tự mở ra.
Grandpas Over Flowers: cho bố mẹ đã lớn tuổi
Chương trình là gì. Mấy diễn viên gạo cội của Hàn Quốc, đều đã ở tuổi ông, đeo ba lô đi du lịch nước ngoài, có một diễn viên trẻ hơn đi theo lo đường đi, tiền nong, ăn ở.
Vì sao hợp. Bố mẹ ngoài năm mươi, sáu mươi thường thích ngay vì thấy người cùng tuổi mình vẫn đi, vẫn tò mò, vẫn đùa nhau như trẻ con. Con cái xem thì thấy hình ảnh bố mẹ mình nếu được đi chơi. Nhịp chậm, ít ồn, rất hợp buổi trưa.
Lưu ý. Phụ đề nhiều, người lớn tuổi đọc chậm có thể chỉ xem hình. Con cái ngồi cạnh tóm tắt một hai câu là đủ, đừng dịch từng câu.
Xem thế nào. Mỗi lần một chặng. Xem xong một thành phố, hỏi bố mẹ: "Nếu được đi, bố mẹ muốn đến chỗ nào nhất?" Câu đó mở ra nhiều chuyện hơn bạn tưởng.
Somebody Feed Phil: cho nhà mê ăn
Somebody Feed Phil theo chân một người đàn ông Mỹ vui tính, ăn gì cũng tròn mắt thích thú, đi qua các thành phố trên thế giới để ăn món địa phương. Chương trình không có thử thách, không có thi thố, chỉ có ăn, gặp người, và những câu đùa hiền. Mỗi tập là một thành phố.
Với một nhà vừa ăn xong bữa trưa no nê, xem người khác ăn nghe có vẻ ngược, nhưng thực tế lại rất dễ chịu: không ai thấy đói, chỉ thấy vui khi nhìn một người ăn ngon lành như vậy. Bố mẹ thích cảnh chợ, cảnh bếp gia đình ở nước khác; con cái thích phong cách nói chuyện thoải mái của người dẫn. Chương trình có phụ đề, lời thoại vừa phải, có nhiều đoạn chỉ là nhai và cười.
Lưu ý duy nhất: xem nhiều tập liền dễ ngấy vì công thức lặp lại. Một tập mỗi lần là vừa, và nếu nhà bạn có ai đang ăn kiêng thì cũng nên hỏi trước, vì xem người khác ăn liên tục có khi làm người ta khó chịu thay vì vui.
Ngồi thế nào trên chiếu sau bữa trưa
Mâm cơm vừa dọn, chiếu vẫn còn đó, nhiều nhà ngồi luôn tại chỗ mà xem. Cách này ấm, nhưng có vài điều đáng để ý để buổi xem không làm ai mỏi. Bố mẹ lớn tuổi ngồi bệt lâu dễ mỏi lưng, đau gối; kê cho bố mẹ cái gối tựa vào tường hoặc kéo ghế cho bố mẹ ngồi cao hơn một chút. Con cái trẻ hơn ngồi bệt thoải mái hơn.
Tivi nên ở chỗ bố mẹ nhìn thẳng được mà không phải ngoái. Nếu chiếu trải giữa nhà và tivi ở một góc, xoay chiếu hoặc đổi chỗ ngồi để người lớn tuổi có góc nhìn đẹp nhất. Bật phụ đề cỡ lớn, tiếng vừa đủ, và hỏi bố mẹ một câu "nghe rõ không" thay vì tự vặn to lên.
Đĩa trái cây, ấm trà đặt giữa chiếu là thứ giữ mọi người ngồi lại. Người ta khó bỏ đi khi trước mặt có trà nóng và có người gọt xoài. Đứa em mải điện thoại cũng hay đặt máy xuống để cầm miếng xoài.
Một điều nữa: đừng để tivi chạy tới lúc phải về. Tắt sớm chừng mười lăm phút để còn ngồi nói chuyện với nhau, dặn nhau chuyện tuần tới, hỏi thuốc men của bố mẹ. Những câu dặn ấy quý hơn đoạn cuối của bất cứ tập chương trình nào.
Dùng buổi xem để bàn một chuyến đi chung
Nhiều nhà nói mãi "khi nào cả nhà đi đâu đó" mà chẳng bao giờ đi. Chương trình đi đây đi đó là cái cớ rất tốt để biến câu nói đó thành kế hoạch.
- Xem xong một tập, mỗi người nói một nơi muốn đi nhất trong tập đó, không cần lý do.
- Chọn một nơi gần, đi được trong hai ngày, mà bố mẹ đi lại không quá mệt. Ở xa quá thì mãi không đi.
- Để người ít khi được chọn, thường là bố hoặc mẹ, quyết định chỗ đến. Con cái lo phần đặt chỗ, tính đường.
- Ghi ngày cụ thể ngay trong buổi trưa hôm đó. Không ghi ngày thì kế hoạch tan khi mọi người về lại thành phố.
- Lần về sau, xem lại tập chương trình về nơi đó trước khi đi, để cả nhà cùng háo hức.
Câu mẫu: "Bố mẹ ơi, cuối tháng sau nhà mình đi thử chỗ này đi, con lo vé, bố mẹ chỉ cần đi thôi." Câu đó dễ nhận lời hơn "khi nào rảnh nhà mình đi chơi nhé", vì có ngày, có người lo, có chỗ đến.
Những cái hay nhầm và cách làm lại
Vài chuyện nhỏ làm buổi trưa cuối tuần, vốn để ở bên nhau, trôi đi trong im lặng.
| Hay nhầm | Vì sao không ổn | Làm lại |
|---|---|---|
| Bật thời sự hoặc chương trình tranh luận | Kéo câu chuyện sang chuyện bực, dễ cãi nhau khác quan điểm giữa các thế hệ | Để tin tức cho lúc về; buổi trưa chọn thứ nhẹ |
| Mỗi người một điện thoại, tivi vẫn bật | Ngồi cùng phòng nhưng không ai ở cùng ai | Chọn một thứ chung, điện thoại để ngoài chiếu |
| Mở phim dài hai tiếng | Chưa hết phim đã tới giờ về, bỏ dở | Chọn chương trình mà mỗi đoạn trọn vẹn, dừng lúc nào cũng được |
| Con cái chọn, bố mẹ ngồi nhìn | Bố mẹ thấy mình là khán giả trong nhà mình | Để bố mẹ chọn, con cái kể thêm vài chuyện xung quanh |
| Ép người muốn nghỉ trưa phải ngồi xem | Người đó mệt, khó chịu | Để họ nghỉ, buổi xem không phải điểm danh |
Và nếu có trưa chủ nhật cả nhà chỉ muốn ngồi nói chuyện mà không cần màn hình nào, đó là trưa đáng giữ nhất. Chương trình chỉ là cái cớ khi chưa ai biết mở lời.
Nếu nhà bạn không hợp kiểu này thì đổi sang gì
Không phải nhà nào cũng thích xem người khác đi chơi. Vài lối khác cho buổi trưa cuối tuần:
- Nhà mê nấu ăn hơn mê đi: chương trình nấu ăn nhịp chậm như Three Meals a Day, cảnh bếp củi và vườn rau rất hợp buổi trưa.
- Nhà có cháu nhỏ: một phim hoạt hình ngắn cho cháu, người lớn ngồi cạnh trò chuyện.
- Bố mẹ thích chuyện xưa: mở album ảnh cũ trên màn hình lớn, để bố mẹ kể. Đó cũng là một chương trình đi đây đi đó, của chính nhà mình.
- Cả nhà đều mệt: không cần bật gì, cứ để mọi người nằm nghỉ trưa gần nhau, chiều dậy pha trà.
Điều đáng giữ không phải là xem gì, mà là có một khoảng sau bữa cơm mà cả nhà ngồi lại chứ không tản ra ngay. Thứ trên màn hình chỉ là lý do để khoảng đó dài thêm một chút.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình thực tế du lịch nào hợp xem cùng bố mẹ lớn tuổi?
Grandpas Over Flowers rất hợp vì những người đi du lịch trong chương trình đều đã ở tuổi ông, nhịp chậm, ít ồn. Hai ngày một đêm bản Việt thì dễ theo vì nói tiếng Việt và cảnh các tỉnh quen, nhưng ồn hơn, nên vặn nhỏ tiếng.
Hai ngày một đêm bản Việt có hợp cho trẻ em xem cùng không?
Phần lớn nội dung là đi lại, ăn uống và thử thách vui, nên trẻ tiểu học trở lên thường xem được cùng người lớn. Có những đoạn chọc nhau, la hét khá ồn, nên với trẻ nhỏ, xem từng đoạn ngắn và có người lớn ngồi cạnh là hợp hơn.
Somebody Feed Phil là chương trình gì?
Đây là chương trình du lịch ẩm thực theo chân một người dẫn vui tính đi qua các thành phố trên thế giới để ăn món địa phương và gặp người dân. Không có thi thố, giọng rất nhẹ, mỗi tập là một thành phố nên xem tập nào trước cũng được.
Sau bữa cơm cuối tuần có nên bật tivi khi cả nhà đang nói chuyện?
Nếu cả nhà đang nói chuyện vui thì không cần bật. Tivi chỉ nên là cái cớ khi mọi người chưa biết nói gì, và khi bật thì chọn thứ nhẹ, tiếng nhỏ, để ai muốn nói vẫn nói được. Thời sự và chương trình tranh luận nên để lúc khác.
Làm sao để từ xem chương trình du lịch thành chuyến đi thật cùng gia đình?
Mỗi người nói một nơi muốn đến sau khi xem, chọn một nơi gần đi được trong hai ngày, để bố mẹ quyết chỗ đến và con cái lo phần đặt chỗ. Quan trọng nhất là ghi ngày cụ thể ngay hôm đó, không để thành câu hứa chung chung.
Bố mẹ không đọc kịp phụ đề chương trình nước ngoài thì làm sao?
Chọn chương trình nhiều hình ảnh, ít lời thoại, bật phụ đề cỡ lớn và ngồi gần màn hình hơn. Con cái ngồi cạnh tóm tắt ngắn những đoạn quan trọng là đủ, không cần dịch từng câu, vì dịch nhiều làm bố mẹ thấy mình chậm.